05-11-17

Verslagen November 2017

Administrativa

  • Jo was jarig en trakteerde ons op lekkere cake.
  • Jaarlijkse lidgeld VVS: verschillende mensen schreven meteen in  voor de jaarlijkse groepsinschrijving. De secretaris zorgt voor de administratieve afhandeling, de financiële afhandeling graag regelen met de secretaris  uiterlijk tijdens de kijkavond van november ( 17-11-2017).  Op 1 december  vervalt het voordeel van 4 euro per persoon. De leden die zich al opgaven  zijn Jo, Paul, Dirk, Lambert, Jan, Kring, Gerard, Maddy en Mark. Check voor 17 november even met het secretariaat of jullie adressen nog goed zijn (we gebruiken de adressen waar de maandblaadjes naartoe gezonden worden) en of het secretariaat jullie geboortedatum en lidnummer VVS ter beschikking heeft. Sta je niet in bovenstaande opsomming en je wil alsnog gebruik maken van de groepsinschrijving, maak dit tijdig kenbaar, want op 18 november wordt de inschrijving afgesloten.
  • Lamp van de sterrenwacht-archief is kapot, magnetisch slot trap is gemaakt.
  • Nacht van de Duisternis besproken.
  • Verslag goedgekeurd (onder voorbehoud, want onze voorzitter miste een bepaalde passage in het verhaal).
  • Persvoorstelling De Bever. Status van het project werd besproken.
  • Voorzitter trad op als moderator en de secretaris nam (bij gebrek aan) de notulen.

 

Open agenda:

Maddy:  Is de nobelprijs voor fysica zwaartekrachtgolven belangrijk?

  Antenne naar de achterkant van de maan? Meten van achtergrondstraling.

Gerard: uitdijing van het heelal? Hoe gaat dat? 

Mark: temperatuur: absolute nulpunt; kan het langer dan de laagste temp en is er ook een absolute max temp?  Hoe wordt dat gemeten?

Jo:  Hoe wegen we de massa van hemellichamen

Dirk: Heeft licht massa?

Einstein voorspelde de zwaartekrachtgolven. Hoe belangrijk is het ontdekken van die golven? Het belang van de zwaartekrachtgolven. De ontdekking van het Higgs-deeltje was een pijler van een theorie. Om die theorie te staven moeten er bewijzen gevonden worden. De zwaartekrachtgolve  zijn een belangrijke waarneming.

Achtergrondstraling: om onnodig signaal te blokkeren gebruiken we de maan als schild om storende straling van de aarde af te schermen. Korte uitleg over de achtergrondstraling: echo van de Big Bang  Verder opzoeken wat de reden is? Bron: Universiteit Nijmegen Radboud  Radiolab? 

Uitdijing van het heelal.  Edwin Hubble toonde de uitdijging van het heelal aan. De Hubble constante probeerde de uitdijing in een formule te gieten. Hoe verder weg, hoe sneller de uitdijing. Donkere energie zou de stuwing kunnen zijn?  Hetgeen we zien is slechts 5% van de totale massa die we meten. De rest zou donkere materie en donkere energie zijn. Verdeling van  materie speelt hier ook een rol.

Absoluut nulpunt: -273.24° C    = 0Kelvin. Temperatuur is de mate van beweging van atomen in een bepaald materie. Bij het absolute nulpunt is er geen beweging meer en kan dus niet kouder worden. Wat is de maximum temperatuur?  Onmogelijk vast te stellen, we keken naar stervorming, plasmawolken, pulsars en uiteindelijk de Big Bang.

Hoe meten we de massa van hemellichamen?  Eerst en vooral gaan we kijken naar het soortelijk massagewicht.  Massadichtheid. Berekeningen aan de hand van afstand , snelheid en spectraalanalyse maken het mogelijk om een beeld te scheppen van het waargenomen object.

Heeft licht massa?  Einstein zegt dat licht aan lichtsnelheid geen massa heeft. Fotonen zijn pakketjes energie:  licht heeft geen rustmassa. 

Na de pauze gaf de voorzitteer het woord aan Lambert voor zijn uiteenzetting.  Lambert opende met het onderstrepen van het belang om op tijd en stond nog eens terug te keren naar de basis.  Er werd geopteerd om nog eens de presentatie "Op reis van hier naar......" te brengen. Onze secretaris maakte deze presentatie jaren geleden om als basis te gebruiken voor  zijn sessies inleidende sterrenkunde voor de leerlingen van de 5e en 6e klassers van het lagere onderwijs.

 

Op reis van hier naar.....

 

 

Een virtuele reis doorheen onze gekende ruimte, dat is de insteek. Onderweg even bespreken wat we tegenkomen, zonder gebruik te maken van formules, zonder een opsomming van eindeloze getallenreeksen, want daar blijft bij een inleiding toch niets van hangen. Kortom, een gemoedelijke uitstap, links en rechts voorzien van een ludieke vergelijking of experimentje.

 

Als je op reis gaat heb je een plan. Waar ga je heen? Wel, voor ons was dat vrij gemakkelijk€¦.we zijn hier en we willen weg, ver weg! Ons station in dit geval; de zon. We vertrekken vanaf de zon omdat de zon de hoofdspeler is in ons zonnestelsel, vanaf de zon vatten we onze reis aan. We kennen het belang van onze zon. Ze zorgt voor licht en warmte, een paar heel essentiële zaken. We bekeken even een paar structuren op de zon, zoals protuberansen, zonnevlekken en granules. We hebben ook even gekeken hoe groot onze zon is. Vergeleken met andere sterren is onze zon maar een sterretje 

 

We hebben kennis gemaakt met ons vertrekpunt en het belang ervan onderstreept; Hoogste tijd om te vertrekken naar de planeten.  Van de kleine, kale Mercurius naar de broeierige Venus die, dank zij haar broeikaseffect geen verblijfsvriendelijke planeet is, om dan toe te komen bij de Aarde. De Aarde is een speciale plaats; net op de juiste plaats om een aangename temperatuur te kunnen handhaven en, heel voornaam, een abundante hoeveelheid water. Licht, warmte en vloeibaar water; hoofdbestanddelen voor het leven  dat veelvuldig op Aarde te vinden is.  Vanuit de aarde zetten we onze reis verder en komen in no time aan bij onze maan.  We bekeken enkele beelden van de maan en zagen dat vooral de kleur grijs de meest voorkomende kleur was (eigenlijk de enige kleur, te danken aan het overal voorkomende regoliet).  Onze reis ging verder naar Mars en haar bijzonderheden. De presentatie was opgesmukt met de laatste beelden die we van Mars binnen kregen. Mooi gedetailleerde beelden  van stromingspatronen die aantoonden waarom de zoektocht naar water op Mars zo actueel is. Nog even Mons Olympus aangedaan en de hoogte van deze vulkaan vergeleken met onze hoogste berg op Aarde. Wist je dat je Belgie zonder problemen zou kunnen verstoppen onder Mons Olympus? We keken nog even naar de eigenaardige maantjes Phobos en Deimos.

Tussen Mars en Jupiter, onze volgende planeet op ons reisschema, vonden we de planetoidengordel, een ring van brokstukken die dankzij het zwaartekrachtsveld van de zon en de planeet Jupiter zich netjes genesteld heeft op deze plaats. We zagen beelden van planetoïden, van heel klein (een paar honderden meter doormeter) tot één van de grootsten, Vesta. We weten dat de brokstukken die in deze ring zitten de restmaterie is van het vormingsproces van ons zonnestelsel. Vanuit de planetoidengordel zagen we de grootste planeet van ons zonnestelsel, Jupiter. Jupiter, een gasplaneet,  is een belangrijke planeet. Ze is groot, kleurrijk en heeft door haar massa een beschermende rol. We zagen in het verleden al een komeet te pletter slaan in haar atmosfeer.  Jupiter heeft een hele rits manen. We toonden enkele van de bekendste, maar hielen even halt bij Io. De maan waar men  voor het eerst een actieve vulkaan buiten de aarde vond. Io is een geologisch actieve maan en dat is enkel en alleen te wijten aan de aanwezigheid van Jupiter in de onmiddellijke omgeving.

 

Van Jupiter ging de reis verder naar de andere planeten, van de majestueuze Saturnus naar Uranus, Neptunus, om dan uit te komen bij Pluto. Deze laatste werd (ook al voelt de spreker zich hier niet happy bij)  niet meer las planeet gezien, maar als ijsdwerg. Swat, we zagen het meest recente beeldmateriaal van Pluto en Charon en verwonderden ons over het feit dat er 48 jaren verstreken waren, na de ontdekking van Pluto, dat men Charon pas ontdekte. We kennen nog de allereerste opnames van Pluto, destijds, dat was niet meer dan 5 belichtte pixels. Niet meer, niet minder! Tegenwoordig zien we uiterst gedetailleerde beelden van zowel Pluto als Charon.

 

Bij het bereiken van de laatste "planeet" kwamen we tot de vaststelling dat er nog andere reizigers in ons zonnestelsel te zien zijn; de kometen! Een korte uitleg over wat kometen zijn en hoe ze zich gedragen om dan verder trekken op weg naar de sterren! Naar de sterren, hoe doen we dat? Hier het advies om te beginnen met kijken en hoe doe je dat best? Ga eens naar een sterrenwacht, een amateur sterrenwacht of, en dat gaat ons nu beter uitkomen, een heuse professionele sterrenwacht. Ook deze laatste heb je in diverse formaten; van groot tot reusachtig groot (en sterk!). We hebben zelfs de Hubble Space Telescope er bij gehaald om ons te ondersteunen in onze virtuele reis. De hamvraag: waar gaan we naar kijken? Wel, omdat sterren puntjes zijn en puntjes blijven omdat ze zo ver weg staan, kijken we naar andere dingen. Voornamelijk gaswolken en stofnevels zijn belangrijk. Waarom? Wel dat hebben we aangetoond in de context van een kraamkamer. Sterren worden ergens gevormd, zeg maar geboren. De bouwtenen zijn stof en gas, De tooling is zwaartekracht. Aan de hand van een experimentje toonden we aan dat druk (zwaartekracht) temperatuur opwekt. Hoe dichter ons gas en stof op elkaar gedrukt wordt, des te hoger zal de temperatuur worden. Op een gegeven moment hebben we een kritische temperatuur bereikt en zal in onze gevormde materiebol kernfusie ontsteken: een ster is geboren! Als de pas gevormde sterren dor hun stralingsdruk de gaslagen die rondom hen liggen gaan verdichten zal hier een tweede golf van stervorming optreden, net zolang tot al het beschikbare gas en stof opgebruikt is; we hebben nu een open sterrenhoop. Een groep nieuwe, hete sterren die ter zijner tijd hun eigen plekje in de ruimte zullen gaan innemen. Van de jonge sterren in een open sterrenhoop naar de oude sterren die zich in een bolhoop nestelen, het kan allemaal tijdens onze virtuele reis! Om de trend door te trekken, van jong naar oud, moeten we ook aandacht hebben naar het einde van een ster. Een apocalyptisch einde zoals bij een supernova, waar de ster volledig verwoest wordt door een immense explosie (we hebben het proces heel even aangehaald). Of, en dat wordt dan een zijpaadje in de evolutie van een ster, het minder destructieve proces van een nova. Bij een nova worden enkele de buitenste atmosfeerlagen van de ster uitgestoten. Enige gelijkenis tussen een nova en een supernova? Ja, er gaat in beide gevallen niets verloren. Of nu de ster volledig verwoest wordt of slechts gedeeltelijk uitgestoten, alle materie is vanaf dat moment weer voor de volle 100% beschikbaar voor de vorming van nieuwe sterren. Er gaat niets verloren, tussen de sterren!

We gaan nog een eind verder het heelal in en kijken nu uit naar sterrenstelsels. Wat zien we als we naar beelden van sterrenstelsels kijken, hoe dynamisch zijn sterrenstelsels en wat gebeurd er als ze botsen? Gaan we nog verder weg, dan zien we dat de stelsels clusteren, denk maar aan de Virgocluster, de Perseuscluster, de Comacluster, enz. het laatste station dat we aandeden waren de superclusters. Zelfs de clusters van sterrenstelsels hebben de neiging om te clusteren in superclusters. Van hieruit keerden we terug naar onze eigen sterrenwacht en gaven de raad om eens wat vaker gebruik te maken van de duisternis om te "kijken". Spring eens binnen bij een amateurastronoom of maak gebruik van onze faciliteiten. Je brengt, in welk geval dan ook,  een heleboel interessante materie een pak dichterbij dan je zou denken! 

Fijne reis! Lambert

 

Verslag van de Nacht van de Duisternis 14-10- 2017

 

Toen  Jan om kwart voor acht arriveerde aan de sterrenwacht, stond er al een groepje bezoekers te wachten. Als ik enkele minuten later ook aan kom, zie ik de groep boven de koepel binnen stappen. Mijn dopson blijft voorlopig in de koffer van mijn auto liggen. Als ik boven kom is Jan al begonnen met uitleggen wat we hier boven doen en hoe we te werk gaan.

Ik moet me een beetje tussen de mensen door wringen om bij de trap naar de koepel te komen om het luik open te doen, het is er al behoorlijk druk.

Het lijkt helder, maar het is te vochtig en te nevelig om de kijker goed te kunnen gebruiken. Ik richt de kijker even op Alcor en Mizar in de Grote Beer. Met het blote oog, in een donkere omgeving zijn Mizar en zijn begeleider van elkaar te scheiden, sommige bezoekers lukt dit van onder de koepel. Door de kijker zijn de twee sterren duidelijk appart te zien, met nog een zwak achtergrond sterretje ertussen. Met een ander oculair, en een grotere vergroting is zelfs nog een begeleider van Mizar, Mizar B te zien. Ondertussen waren ook Tony en Lambert aangekomen.

Rond negen uur vertrokken de meeste bezoekers, waaronder een aantal kinderen weer en werd het weer wat rustiger onder onder de koepel. De hemel was een stuk helderder geworden en Lambert en Tony maakten van de gelegenheid gebruik om nog enkele nevels te zoeken.

Dirk.

17:22 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.