30-04-17

verslagen Noorderkroon Mei 2017

Administrativa: - Goedkeuring vorig verslag; - Onze gemeentelijke subsidie werd goedgekeurd; -  We doen niet mee aan het Dorpsfeest van 18/6 in Achel; - Op 3 april ontvangen we op onze sterrenwacht het bezoek van het derde en vierde leerjaar van de lagere school van Achel-Statie; - Onze vereniging ontving vanwege ons medelid Paul Rackels een milde gift van een aantal verlengsnoeren met verdeelkoppen.

 

Open agenda: Gerard: Waarom zien we meer details als we verder weg in het heelal kijken (bvb met de Hubble telescoop) dan wanneer we dichterbij kijken (bvb naar de planeten)?

Let op: er is een groot verschil tussen “zien” en “waarnemen”.  Kijken naar planeten = zien.  Kijken met de Hubble = waarnemen.  Waarnemen is in feite “meten“ en “het analyseren van spectra”. Dus: op grote afstand zien we geen details zoals we die zien op de planeten van ons zonnestelsel.

Jo: Hoe werkt ompoling?

In de aarde zit een kern van ijzer die zelfstandig ronddraait en als een soort dynamo functioneert. Door de verschillende draaisnelheid van de buitenkant van de aarde en de zelfstandig draaiende binnenkern krijgen we ompoling.  Die gebeurt niet met vaste tussenperiodes.

Jan: Waar komt de warmte in het koude heelal vandaan?

Niemand van de aanwezigen weet een zinnige verklaring voor dit fenomeen.  We zoeken verder naar verklaringen.

Hoofdthema:

         “Hoe werd ontdekt dat er een bol zo groot als de maan in de aarde zit?”

We bekeken een film van de Universiteit van Nederland waarin seismologe Arwen Deuss dit thema verklaarde. De samenstelling van de aarde vormt al eeuwenlang een grote uitdaging voor al wie met seismologie bezig is.  In het kort kunnen we zeggen dat de aarde bestaat uit een vaste buitenkern waar zich aardbevingen voordoen en waar we vulkanen vinden.  Daaronder zit een hete vloeibare kern van stromend, kokend ijzer.  En vlakbij het middelpunt van de aarde zit er een binnenkern waarvan men lange tijd niet wist of die vast of vloeibaar is. Eerst een beetje geschiedenis: In 1906 ontdekte de Engelse seismoloog Oldham dat de aarde een vloeibare kern heeft.  En in 1936 veronderstelde de Deense seismologe Inge Lehmann dat er in die vloeibare kern nog een vaste binnenkern zat die ongeveer even groot is als de planeet Pluto en een beetje kleiner dan de Maan. Ze kon evenwel geen echt bewijs leveren voor haar theorie.  Als studente vond Arwen Deuss het een boeiende uitdaging om voor haar afstudeerwerk op zoek te gaan naar het bewijs dat de binnenkern van de aarde vast is.  Om dit bewijs te vinden moeten we vertrekken van het volgende uitgangspunt, nl. het bestaan van twee soorten seismologische golven: - Push-golven (afgekort P-golven) zijn sterke golven die zowel door vaste als door vloeibare materialen gaan; - Secondary of Shear-golven (afgekort S-golven) zijn golven die enkel door vaste materialen gaan en daarbij veel energie verliezen.   Een seismologische golf (bvb als gevolg van een aardbeving) begint dus zijn weg als een P-golf vanaf de vaste buitenkern van de aarde naar de vloeibare kern.  Wanneer de golf het midden van de aarde bereikt, wordt ze een S-golf.  Ze reist verder door, verlaat het centrum van de aarde en wordt opnieuw een P-golf om uiteindelijk te eindigen aan het aardoppervlak aan de andere kant van de aarde.  Als Arwen Deuss het bestaan van de S-golf in de aarde kon bewijzen, had ze meteen ook het bewijs dat de binnenkern van de aarde vast is.  Dit bewijs leveren was zeer moeilijk omdat de S-golf een zeer kleine golf is.  Door het bijeenbrengen van enorm veel seismologische data slaagde Arwen Deuss in haar opzet: ze bewees als eerste dat de aarde een vaste binnenkern heeft die ongeveer de grootte heeft van de Maan.  Verder legt Arwen Deuss in haar uiteenzetting uit hoe we nog tot het bewijs gekomen zijn dat de vaste binnenkern die ze ontdekte uit ijzer bestaat.  Daarvoor moeten we vertrekken van het gegeven dat ijzermeteorieten een naaldstructuur hebben waarin lijntjes zichtbaar zijn.  Die naaldstructuur bestaat enkel in vaste materialen en heet met een moeilijk woord “anisotropie”. Als de aarde een vaste ijzeren binnenkern heeft, moet die structuur ook te vinden zijn.  Arwen Deuss kan dit bewijzen  met behulp van een seismologische golf die ze door de aarde stuurt.  Wanneer dit gebeurt van noord naar zuid, gaat de golf vijf seconden sneller door de aarde dan wanneer die golf van oost naar west wordt gestuurd.  Dit komt omdat de golf van noord naar zuid “meereist” met de richting van de naaldstructuur.  De golf die van oost naar west reist, verliest op zijn reis vijf seconden tijd omdat ze als het ware over elk naaldje van de structuur moet springen.  Dit betekent dat de binnenkern van de aarde anisotroop is, dus bestaat uit een vaste kern van ijzer met een naaldstructuur die uitgelijnd is van noord naar zuid. 

Omdat we nog wat tijd ver hadden, keken we ook nog even naar een filmpje met een uiteenzetting van Arwen Deuss over het thema “Waarom gaan Amerika en Azië op elkaar botsen” en tenslotte nog even naar een toeristisch promotiefilmpje over de “Grote Heide”: het natuurgebied dat het Hageven, de Plateaux, Leenderheide/Leenderbos en de Malpie omvat.           

                                                                                                                                             Jo

Verslag van de kijkavond 21 maart 2017

 

Het was de hele dag bewolkt en ook de voorspellingen waren erg ongunstig om te kijken. In de hoop dat er toch een gaatje in de bewolking zou komen, trok ik, gewapend met een kannetje water voor de koffie, naar de sterrenwacht.

Dirk had me laten weten dat hij niet op tijd aanwezig kon zijn. Bij aankomst stond de Beamer en zijn laptop nog opgesteld in het lokaal, want hij had deze in de namiddag gebruikt bij het bezoek van een groep leerlingen van de school van Achel-Statie.

Omdat er nog niemand aanwezig was, werd even met de borstel door het lokaal geveegd, waarna kort nadien Jo arriveerde. Hij had bij de vorige bijeenkomst de reeks “Zenit” uit 2016 geleend om te lezen en bracht deze nu terug. Omdat er van opentrekkende bewolking nog steeds geen sprake was en Jo de reeks van 2015 ook graag eens wilde doorlezen, werd hier nog een tijdje naar gezocht, maar vergeefs. Mogelijk heeft iemand anders die geleend.

Bij de stadswerf was al eerder gemeld dat de lamp boven de trap het had begeven, maar dit kon niet want met de hoogtewerker konden ze er niet bij. Daarom namen vorige week enkele mensen van de technische dienst contact met me om een kijkje te nemen hoe dit het best kon worden aangepakt. Het idee om een kader te maken met een luik werd overlopen en bleek uitvoerbaar. We trokken dan ook samen naar boven om het resultaat te bekijken.

Boven in de sterrenwacht is nu in de vloer een klein luikje gemaakt waarlangs de lamp goed bereikbaar is en eenvoudig kan worden vervangen. Het is bijna onopvallend uitgevoerd, alleen bleef er nog wat zaagmeel op te poetsen dat dan ook snel met enkele bezemstreken verdween. De lamp brandt weer en de trap kan terug veilig worden beklommen.

Omdat de bewolking hardnekkig bleef volhouden trok Jo terug naar huis. Even nadien arriveerde Dirk. Hij vertelde dat er veel interesse was bij de schoolkinderen van Achel-Statie. Van dit bezoek mogen we nog een verslagje verwachten van Dirk.

We dronken nog even een tas koffie, pakten de beamer, de laptop en alle ander hulpmateriaal terug in en trokken we naar huis. Het was een van de vele donkere avonden waarop geen sterretje of maan te bespeuren was. Hopelijk een volgende keer beter…

 Jan

Het derde en vierde  leerjaar van Achel-Statie op bezoek bij de sterrenwacht.

Vrijdag  21 april  in de namiddag, even na half twee hoor ik ze al van ver aankomen. De fietsen worden netjes in de fietsenrek gezet, en dan stormt de bende, tien kinderen, gevolgd door de juffrouw , richting sterrenwacht. De bedoeling van deze namiddag en van de lessen sterrenkunde in de school is enkel verwondering opwekken, zonder de nadruk  te leggen op kennis. Bij de vraag, wat is de dichtstbijzijnde ster?  Lieten ze zich echter niet vangen. Van alle kanten klonk het antwoord, de zon. Hierna kwam  de rest  van het zonnestelsel  aan de beurt,  van Mercurius tot Neptunus, met daartussen een aantal verstandige vragen en opmerkingen. Waarom duurt een reis naar Mars zo lang, en kunnen  we dan niet  beter een raket  naar Venus sturen, want dat is dichterbij. Kan de aarde in een Zwart Gat vallen? Hoe werken de schijngestalten van de maan?

Voor we er erg in hadden,  was het al kwart voor  drie. Nog vlug even boven naar  de telescoop  gaan kijken, en natuurlijk  moest het Luik van de koepel  even open.

Om drie uur was het voor de kinderen weer tijd om terug naar school  te keren.

Het was voor mij, en hopelijk  ook voor de kinderen  een leuke namiddag.

 

                                                                                                                                    Dirk

21:40 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.