16-03-15

verslagen februari 2015

Informatie over de jaarlijkse uitstap.

 

De jaarlijkse uitstap van de Noorderkroon is gepland op zaterdag 25 april 2015.  Zoals ieder jaar zal het ook dit jaar opnieuw de moeite zijn, want er staat weer een erg interessant programma op de agenda. Zo zijn er al de nodige afspraken gemaakt voor een bezoek aan de grootste koudwatergeiser ter wereld in Duitland.

De brug van Remagen - die op het einde van WO-2 een cruciale rol speelde bij de bevrijding - staat op de lijst en natuurlijk zal Effelsberg, met één van de grootste beweegbare radioteleskopen ter wereld niet ontbreken.

 

Iedereen mag binnenkort een officiële uitnodiging verwachten, maar we bevelen u aan om 25 april 2015 alvast te reserveren in uw agenda.

 Verslag van de bijeenkomst 23 Januari 2015.

 Open agenda:

 We noteren volgende vragen:

1.       Jan: Hoe heet is een zwart gat?

2.       Jan: Welke kracht veroorzaakt de precessie?

3.       Theo: méér ideeën voor zijn schoolbezoeken?

4.       Fons: wat zijn wormgaten?

5.       Jo: 20 maart 2015 Zonsverduistering. Activiteit van maken?

6.       Dirk: Banen rond de zon, liggen die vast in de ruimte?

7.       Lambert: verzekering voor onze kring.

 

Verzekering: Omdat we een paar experts in ons midden hadden vroegen we de moderator om meteen punt7 te bespreken. Experts Jo en Fons namen de lead in de gesprekken. Onder de opties: richt een vzw op  of neem eens contact met de stadsdiensten; er zou een verzekering bestaan die één en ander vereenvoudigd. Jo zoekt de details betreffende het laatste voorstel. Intussen wacht het bestuur de gebruikersovereenkomst van de nieuwe ruimte af en zal deze als leidraad gebruiken in haar verdere beslissingen.

 

Hoe heet is een zwart gat? Met deze vraag kwamen we terug op de juiste volgorde van de open agenda. We bekeken heel even het scenario van stervorming: gaswolk stort in door zwaartekracht – druk en temperatuur stijgen -  kritisch punt – kernfusie – ster is geboren!  Zwaartekracht is hier een belangrijk gegeven.  Terug naar osn zwart gat: hier heerst een enorme zwaartekracht en druk, maar…..alles zit zo intens op (in-) elkaar gedrukt dat er geen ruimte meer is om atomaire trillingen toe te laten. Geen trilling  = geen temperatuur, dus…..een zwart gat is koud, héél koud. We vonden dat de enige temperatuur die voorkomt afkomstig is van de Hawkingstraling en dat is weinig, héél weinig. Dus, een zwart gat is bitterkoud!

 

Welke kracht veroorzaakt de precessie? Deze vraag werd redelijk snel van een antwoord voorzien: zwaartekracht is verantwoordelijk voor de precessie.

 

Méér ideeën voor Theo’s schoolbezoeken was een ander item dat ook een waterval aan voorstellen opleverde. Enkele tips die we noteerden: google inschakelen, bezoek een de website van Urania.be, maak eens een kartonnen schaalmodel van de Space Telescope, bouw waterraketten, camera obscura, solargraphy , Lees een s” De Amateur-astronoom” van wijlen  Patrick Moore. Inspiratie genoeg!

 

Wormgaten zijn bizarre dingen. Ze zijn louter theoretisch en moeilijk te verwoorden. Lambert deed een poging aan het bord om één en ander te visualiseren, met de opmerking dat zijn weergave van de theorie heel rudimentair is. Om wormgaten te kunnen begrijpen moet je wel heel sterk zijn in denken in meerdere dimensies en dat is weinigen gegeven! Wormgaten zijn lussen in de vervorming van de tijd-ruimte continuïteit. Heel zware massa’s (en daar komen weer de zwarte gaten op de proppen) “kunnen” het vlak (in ’t Engels klinkt dat heel mooi “the fabric of space”) zodanig vervormen en ombuigen dat we plaatselijk een “kortsluiting” kunnen krijgen die dan gezien kan worden als een “binnenweg”. Moeilijk te verwoorden, gaat ietsje simpeler op een bord, maar het blijft moeilijk! Hopelijk ging Fons de nacht in met iets méér inzicht in dit thema?

 

Zonsverduistering van 20 maart 2015 werd aangebracht door Jo die liet weten dat dit de laatste kans in ons leven is om plaatselijk een zonsverduistering mee te maken. Van 09.00u tot 12.00u zal de zon, vanuit onze contreien, de hele cyclus doorlopen en op het maximum van de verduistering 80% bedekt zijn.  We kijken nog even hoe of wat we met deze gebeurtenis omgaan. Komt er een Noorderkroon-activitieit of wordt het een individuele actie? We houden je op de hoogte.

 

Liggen banen van objecten rond de zon vast in de ruimte? De vraag van onze voorzitter beperkte zich niet tot planeten en manen, maar ging verder. Meer specifiek, het gedrag van kometen. Jan wist (en tekende uit) dat wanneer kometen uit de Oortwolk of de Kuiper gordel getrokken worden, ze op weg naar de zon versnellen. Dat ze hun hoogste snelheid hebben bij de kortste nadering van de zon, dan omgezwiept worden, maar……de komeet had al van haar vertrek uit de plaats van origine (Oort of Kuiper) een eigenbeweging met zich mee heeft. Ondanks het trekken van de zon en dank zij haar eigenbeweging zal de komeet zich in een bepaalde baan gaan nestelen. Dat kan een kortperiodieke baan zijn, een langperiodieke baan zijn, kan een parabolische baan zijn of  een hyperbolische baan. Andere factoren (Jupiter is een héél belangrijke factor) maken dan weer dat een baan wel voorspelbaar is, maar per definitie NIET vast ligt in de ruimte.

 

Na een korte pauze gaf de moderator het woord aan de spreker. Lambert bracht zijn relaas over de nieuwste ontwikkelingen over de landing op  komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko:

 

 Rosseta.

 
 
Het verhaal van Rosetta is geen nieuw verhaal, we hebben in 2009 al aandacht besteedt aan deze missie en kunnen nu het vervolg geven, maar niet zonder eerst even terug te blikken naar wat voorafging. Met de volgende woorden begon het verslag van februari 2009….Rosetta., nog een geplande komeetontmoeting. Let wel: De sonde is al even geleden gelanceerd en is nu op weg naar een rendez-vous met komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko. Rosetta werd gelanceerd door ESA-vlucht V138 (Ariane 5) vanaf het European Space Centre, Kourou, Frans Guyana, 

 

Het project “Rosetta” is het eerste project dat als doel heeft een Orbiter in een baan om een komeet te brengen en er effectief op te landen met een kleiner tuig, de lander. Deze missie zal resulteren in de meest gedetailleerde studie aan kometen, ooit. De Rosetta lander zal men loslaten met als doel een afdaling naar komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko.  Doel van de lander is het maken van een heel gedetailleerde analyse van de komeetkern en het oppervlak.

De minimumduur van de missie is 65 uren, maar de operaties kunnen uitgebreid worden tot enkele maanden. Sommige instrumenten zitten onder een “kap” die je kan vinden onder de zonnepanelen. Een antenne stuurt de gegevens van het komeetoppervlak via de Orbiter naar de aarde. De Lander heeft 9 experimenten aan boord, samen goed voor 21 kg instrumenten. Naast deze experimenten is er ook een boorsysteem meegenomen om monsters van de komeet te kunnen nemen.

 

De radiocommunicatie tussen Rosetta en de aarde maakt gebruik van een recent ontwikkelde “deep-space-antenne”. Deze schotelantenne werd gebouwd door ESA in New Norcia ( in de buurt van Perth), Australië. Operatoren van de firma Xantic bedienen de schotelantenne.

 

Komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko is klein (4 km), bijgevolg zal de gravitationele pull die ze uitoefent miljoenen keren zwakker zijn dan hier op aarde.  Om deze redenen zal de Rosetta-lander neerdalen met een snelheid van een wandelaar. De Lander zal wel gebruik moeten maken van een harpoen, om te voorkomen dat de Lander bij contact zal terugveren en verdwijnen in de ruimte. Rosetta zal de komeet ontmoeten op een afstand van 675 miljoen km van de zon. De zonnecellen in de zonnepanelen van Rosetta zijn gebaseerd op nieuwe technologieën. Dankzij deze vernieuwing is het mogelijk een missie uit e voeren voorbij de planetoïdengordel en dan slechts gebruik makende van zonnelicht. Tot nu toe maakte men gebruik van nucleaire krachtbronnen. De nieuwe zonnepanelen maken dat Rosetta kan opereren op een afstand van 800 miljoen kilometer van de zon. Het licht ter plaatse is nog maar 4 % van hetgeen wij hier ontvangen. Deze technologie kan toegepast worden in toekomstige deep-space-missies. Sommige van de systemen nodig om de interne temperatuur van het vaartuig te regelen zijn een ander voorbeeld van technologische vernieuwing. Temperatuur is een kritiek gegeven bij deze missie. Wanneer Rosetta kort bij de zon is zal er risico voor oververhitting zijn. Men gaat dit tegen door gebruik te maken van o.a. radiatoren en louvres.

 

Rosetta zal na lancering in 2004 op weg gaan naar de buitenste regionen van ons zonnestelsel.

De komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko is een grote, vuile sneeuwbal die elke 6,6 jaren om onze zon trekt. Verder is er weinig geweten over deze komeet. De moeilijkste fase van de onderneming zal gebeuren in mei 2014. Rosetta zal de snel bewegende komeet naderen en moet afremmen. Het afremmen moet de sonde kort bij de komeetrand brengen. Omdat de camera’s aan boord nog niet actief zijn moet men heel zeker zijn van de verkregen data en berekeningen, afkomstig van de grondwaarnemingen. Op 5 augustus 2008 vloog Rosetta voorbij planetoïde 2867 Stein. Kortste nadering was 800 kilometer.  Stein is een planetoïde met een diameter van slechts 5 kilometer. Na deze waarneming (er staan nu al massa’s beelden op het internet van deze ontmoeting) gaat Rosetta verder op haar missie. Verder de diep -ruimte in op zoek naar haar doel en op zoek naar de samenstelling van een brok oermaterie in de vorm van een komeet. Rendez-vous in 2014…..nog even wachten…..

 

 2014: Moederschip Rosetta verstuurt data die het ontvangt van lander Philae naar de aarde.  De gegevens leggen de half miljard kilometer met de lichtsnelheid af, en doen er ongeveer 28 minuten over. Erg snel gaat het niet: data wordt verstuurd met 28 Kbps, vergelijkbaar met een internetmodem halverwege de jaren negentig. Het verzenden van een foto vergt daardoor alleen al enkele minuten. Uit data die is verstuurd door onderzoeksinstrument Mupus blijkt dat de eerste landing  gemaakt werd om 16.33 uur - het geplande moment, en op exact de geplande positie. Daarna is Philae terug gestuiterd tot mogelijk 1 kilometer hoogte.  Hij landde ongeveer twee uur later om 18.26 uur opnieuw, en stuiterde nog eens, hing zeven minuten in de lucht en landde weer om 18.33 uur.

 

Hoe lang de komeetlander het uithoudt, is onzeker. Ruimtevaartorganisatie ESA liet weten tijdens een persconferentie dat het ruimtevaartuig vermoedelijk aan de rand van een krater staat.  Philae ontvangt ongeveer 1,5 uur zonlicht per dag, terwijl op 6 tot 7 uur was gerekend. De lander heeft accu's aan boord die het 60 uur kunnen uithouden. Net voor touchdown moest het “Cold Gas System” afgaan. Een uitstoot van stikstofgas aan de bovenzijde om de kracht van het harpoeneren te counteren. De wassen zegels van de gasflessen konden niet doorbroken worden, waardoor harpoenen en grondankers hun doel misten. Resultaat: Philae stuiterde tweemaal terug de ruimte in Bij het derde contact stond de lander op de komeet. Slechts twee van de drie “poten” maken contact met het oppervlak. Het activeren van de grondboor bracht de sonde een viertal cm hoger en dat bracht meteen iets meer licht op de zonnepanelen.

 

Na een laatste zending van data was het batterijniveau zo laag dat Philae zichzelf in winterslaap zette. Doordat Philae bij de landing drie keer van het oppervlakte van komeet 67P is gestuiterd, staat hij niet stabiel en niet op de juiste plaats.  De wetenschappers wisten, na berekeningen, ongeveer waar de lander op de komeet staat.  Ze wisten dat slechts twee van de drie poten van Philae goed vast zaten in de bodem en dat de lander pal in de schaduw van een rotswand was komen te staan.  Eén en ander betekent dat de zonnecollectoren niet genoeg stroom krijgen.

 

15-11-2014; 02.50u De Europese komeetverkenner doet het voorlopig niet meer. De accu van de Philae is vannacht zo goed als leeg geraakt.  Alle instrumenten aan boord zijn daarom uitgeschakeld. De Europese komeetverkenner kon gisterenavond nog een paar uur onderzoek doen.  Om zo veel mogelijk energie te krijgen, heeft de vluchtleiding de lander  35 graden laten draaien, zodat meer zonnecellen in het licht staan.  Philae heeft tijdig alle wetenschappelijke gegevens kunnen doorsturen. 90% van de missie is al geslaagd. Maar…….Men hoopt dat bij het naderen van de zon de batterijen méér opgeladen raken en dat Philae uit z’n “coma” gehaald kan worden. Het is dan augustus 2015! 

 

December 2015, de komeet heeft net haar kortste afstand tot de zon achter de rug en is terug op weg naar de uiterste diepte van het zonnestelsel.

                                                                                                                                                                         Lambert

17:45 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.