14-09-14

Verslag van de vergadering 5 september 2014


Administrativa

 Met een kleine vertraging werd de eerste vergadering na de zomerstop afgetrapt door onze voorzitter.

·         Jo trad op als moderator, de secretaris als notulist.

·         Het vorige verslag kreeg de goedkeuring van de aanwezige leden (Gerard pro forma).

·         Onze deelname aan het VVS-weekend zal beperkt zijn omdat we een principieel “disagreement” hebben met het feit dat we, als volwaardige VVS-leden, inkom dienen te betalen voor een activiteit, vóór en vooral dóór amateurastronomen. Heel spijtig dat er tegenwoordig voor alles en nog wat meteen (extra) cash op tafel moet komen! Zij die toch gaan wensen we een schitterend mooi weekend (zal het zeker zijn!).

·         Jan wist te melden dat de kringkijker (Skywatcher) operationeel is. Jan is wat in de weer geweest met kabeltjes en voedingen en dergelijke.

·         Jan informeerde de aanwezige leden naar de stand van zaken betreffende de archiefruimte, nog te bouwen, onder de sterrenwacht. Om de werkzaamheden buiten het toeristische seizoen te houden heeft de werf van de Technische Dienst gecommuniceerd dat de constructie gepland is na de zomervakantie. Details zijn op dit moment nog niet voorhanden.

·         De problematiek betreffende de sluitingstijd van het Michielshof is de afgelopen maand besproken. AGB heeft in een gesprek laten weten dat er geen concrete afspraken zijn betreffende het sluitingsuur van het Michielshof. Ook UIT-Punt bevestigde deze stellingname. Om één en ander opgelost te krijgen zal er een contactmoment tussen UIT-Punt en de uitbater komen in de hoop deze issues opgelost te krijgen. Wij hebben onze voorkeur om te kunnen vergaderen van 20.00 tot 00.00u  doen noteren, een tijdspanne die als zeer normaal werd aangenomen.

·         Voorzitter en penningmeester handelden verzendingsonkosten af en lieten ons weten dat onze jaarlijkse subsidiepunten bekend waren, met daaraan gekoppeld het bedrag, door ons te ontvangen.

Open Agenda

De eerste drie personen in de rondvraag hadden geen vraag, wel een mededeling. Franky had het over zijn gesprek met de uitbater van de Bever, Paul wist te melden dat hij zeer positieve reactie had mogen ontvangen over de ZON-dag en Dirk wist dat er over enkele dagen (zondag, 7-09-2014) een aardscheerder zal langskomen. Aardscheerder 2014RC (15m diameter) zal op 7 september onze aarde naderen tot op 40.000 km. Op het moment van dichtste nadering zal 2014RC zich boven Nieuw Zeeland bevinden. We merkten op: 40.000 km is akelig kortbij en Nieuw Zeeland is dan jammer genoeg weer veel te ver weg. Job liet weten nog een beetje in vakantie-modus te zitten, waarvoor begrip!

 De enige vragen die gesteld werden kwamen van de secretaris:

 1)      Wat is de kleur van licht?  2)      Hoelang doet zonlicht over de afstand zon-aarde?

 Twee schijnbaar gemakkelijke vragen die ons toch een poosje bezig hielden (en dat is nu net de bedoeling!)

1)      Wat is de kleur van licht? Een vraag die spontaan verschillende antwoorden opleverde. De vraagsteller gaf mee dat de vraag subjectief was en dat zette het denkvermogen op gang: De allereerste analyse dat licht een aaneenschakeling is van alle kleuren werd even opzij gezet en er was aandacht voor het fenomeen “licht”. Wat is licht en wat bepaald wanneer we kleur zien? Met deze vraagstelling zaten we op het juiste spoor! We weten dat licht  fotonen zijn. Een foton komt vrij als een elektron terugkeert naar een lager energieniveau. De vrijgekomen energie bepaald de frequentie (golflengte) van het foton en dus ook meteen zijn kleur. Op dit moment kunnen we nog niet over kleur spreken, want…….het is nog niet gezien! En nu komt de aap uit de mouw. Wanneer ontstaat kleur? Het simpele antwoord is: “als ze gezien is!”. Het licht (de fotonen op weg naar receptoren) is onderweg naar de waarnemer. Onderweg zijn het trillingen met een bepaalde frequentie, niet méér, niet minder. Op het moment dat die trillingen opgevangen worden door ons oog, de gevoelige receptoren, worden de signalen via de oogzenuw doorgegeven aan de hersenen. Hier worden de complexe signalen vertaald naar een beeld (we zien dus eigenlijk met onze hersenen?). Onze hersenen fungeren als een giga-computer die méér dan razendsnel alle verschillende trillingen vertaald naar een “optisch” beeld, gevuld met kleuren. Pas nu  is er sprake van kleur! En die kleur is dan ook nog een heel subjectief, want soms wel eens anders geïnterpreteerd.  Kleurenblindheid is één reden, een ander zou kunnen zijn: het vergelijken van de kleur een bloem, gezien door een menselijk oog en gezien door een insect. Hetzelfde voorwerp met dezelfde kleur, maar heel anders waargenomen. De rode lap die de stier agiteert wordt door diezelfde stier gezien als een grijze lap. 

In de nabespreking hebben we ons verwonderd over alle wonderlijke eigenschappen van “zien” en het menselijke oog. Nuchter als we zijn weten we dat het menselijke oog, hoe perfect dan ook, nog altijd ver achter blijft, vergeleken met bepaalde diersoorten.

2)      Hoelang doet het zonlicht over de afstand Zon-Aarde was weer een vraag met een dubbele bodem.  Het nagestreefde zijspoor werd meteen ingeslagen door de opmerking: “Wat is de definitie van zonlicht, bedoel je van de kern van de zon tot bij ons of…..”. De vraagstelling was nochtans zeer duidelijk; “Hoelang doet het zonlicht over de afstand Zon-Aarde?”. Het debat ging verder met de redenering dat licht ontstaat als gevolg van fusie in het binnenste van de zon. Om tot aan het oppervlak te geraken moeten ontelbare hindernissen (botsingen) genomen worden. Dit proces kennen we als de “dronkemanspas” en ja, het kan lang, héél lang duren voordat het “deeltje” de zon kan verlaten op weg naar ons. De ene spreekt over verschillende 10.000 jaren tot enkele miljoenen jaren. Da’s dus een graad ergen dan de processie van Echternach. 

Een boeiend onderzoek, maar……de vraag was hiermee nog niet beantwoordt. Paul en Gerard hielpen dit euvel de wereld uit door de vraag te bekijken zoals ze gesteld was en het passende antwoord te geven, namelijk 8 minuten! Waarom maar acht minuten? Om de simpele reden dat we, zolang de deeltjes “in” de zon het oppervlak niet doorbroken hebben in hun weg naar ons, we nog niet kunnen spreken van licht-deeltjes. We onthouden dat we door deze twee aansluitende vragen een beetje méér inzicht (licht?) hebben “gezien”.

De moderator riep op tot een korte pauze om daarna het woord te geven aan de secretaris voor een uiteenzetting onder de titel:

 De Maan, een visuele verkenning en de nieuwste bevindingen.

Omdat in het verleden de ene geplande maanavond na de andere in het water viel besloot Lambert om eens een sessie te wijden aan de maan. De opzet was om middels eigen opnames een betere kijk op de maan te geven. Hoe ga ik naar de maan kijken, waar moet ik op letten en vooral: wat is er te zien op de maan? De voordracht kwam in vorm van een Powerpoint-presentatie die rijkelijk gevuld was met beelden van de maan genomen middels verschillende technieken en kijkers.

 

Wil ik wel naar de maan kijken? Een vraag die ieder van zich zelf moet invullen, want interesses kunnen wijd uit elkaar liggen en ja, de maan kan een enorm storende factor zijn bij bepaalde disciplines. Aan de andere kant, als de maan er is (en daar kan je weinig aan verhelpen) loont het méér dan de moeite om eens wat aandacht te schenken aan onze maan. Er is van alles te zien! Je moet enkel weten “hoe je moet kijken”. Dat “hoe je moet kijken” slaat natuurlijk meer op “wanneer” je gaat kijken want als je naar de maan gaat kijken heb je liefst een dieptebeeld. Dat dieptebeeld kan je enkel en alleen krijgen als er iets extra toegevoegd wordt; namelijk schaduw! Maan-kijken is schaduw-kijken! Kijken naar een volle maan resulteert in een heel monotoon verlicht plat beeld. Verblindend en een plat 2D-beeld; dat is nu net wat we niet willen. In plaats daarvan gaan we eens een beetje aandacht hebben naar de verschillende fasen van de maan en, tegelijkertijd kiezen we voor waarnemingen aan de rand van de terminator, de scheidingrand van de dag- en nachtzijde op de maan. Daar zijn de slagschaduwen het meest intens en daar krijgen we het beste dieptezicht. Een goede kennis van het maanoppervlak (topografie) maakt dat je gemakkelijker kan bepalen welke maanfase je best neemt om naar een bepaald maangebied te kijken.

 

De presentatie richtte zich vooral op de meest opvallende kenmerken op de maan. Hetgeen het eerst in het oog valt zijn de Mare, de donkere vlekken die omschreven worden als zijnde pyroklastische gebieden. Het zijn lagere gebieden die in het verleden vol gelopen zijn met ijzer-rijke basalten, als gevolg van een inslag of dergelijke. We bekeken enkele van die mare (we hebben het manneke gevonden, maar de konijn niet (da’s voor die van ’t oosten)). Méér dan dertig procent van de voorkant van de maan worden ingenomen daar verschillende Mare. De grootste mare die we kennen is Oceanus Procellarum,4 miljoen km2 groot. De spreker neemt Mare Crisium als voornaamste marker op de maan, een heel snel oriëntatiepunt dat indien aangewend met andere markers het oriënteren een stuk eenvoudiger maakt.

 

Alles goed en wel, we gaan naar de maan kijken en de spreker had al laten doorschemeren dat het “schijnbaar” gemakkelijk zou zijn. Een serie gefilmde fragmenten toonden aan dat er nog een belangrijke aspect in het spel is. De seeing is heel cruciaal en bepalend voor het welslagen van je maansessie. We zagen een fragment van een super-strakke maan met messcherpe kraters terwijl er overduidelijk hoge bewolking gefilmd werd. de volgende filmfragmenten gaf beelden van kraters (sterkere vergroting)  in de vroege avond terwijl de warmte van de aarde nog intens gereflecteerd werd Deze warmtereflectie resulteert in wat we kennen als “seeing-cells”, bellen van warme lucht die ons lichtpad kruisen We kijken naar een thermiekbel en die bel maakt dat ons beeld gaat “zwalken” Met andere woorden: onmogelijk een vast en stabiel beeld te krijgen Nachten met de meest ideale seeing: zeldzaam!

 

We gingen verder op onderzoek en bekeken de meer subtiele gebieden op de maan, de slenken en de rillen Wat slenken betreft: Valles Alpes is zeker de meest bekende en de meest mooie. Rillen          zijn méér voorkomend, maar daarom niet minder interessant, wel moeilijker! Een aanrader is Rupes Recta, de Rechte Muur.

 

Bergen en bergketens, een ander fenomeen op de maan. Meer dan boeiend en zeer de moeite om deze geologische formaties eens in detail te bekijken. We lieten verschillende bergen en ketens de revue passeren. Als aanrader: maak eens wat tijd voor Mons Piton in Mare Imbrium; je gaat er ongetwijfeld van genieten! Grote kraters die vol gelopen zijn met lava (pyroklastisch gebied), deze gebieden omschrijven we als walvlakten. Bij sommige zie je enkel nog maar de kraterrand, zelfs de centrale berg is ondergelopen. De meest prominente walvlakte aan de voorkant van de maan is Ptolemaeus    met zijn 158 km diameter.

 

Van bergen naar kraters, een kleine stap op de maan. Wat bekratering betreft; het valt op dat de zuidkant van de maan méér kraters heeft dan de noordkant. Het grootste inslaggebied van het zonnestelsel? Wel……dat is het South Pole Aitken Bassin op de achterzijde van onze maan. Het is een depressie met een diameter van 2500km en een diepte van 8 km. Aan de voorkant zien we een hele mengelmoes van kraters, kleine kraters, grote krates, catena, meervoudige kraters, enkele ovale kraters, etc. Sommige van die kraters trakteren de waarnemer op een ander fenomeen; de stralen. De stralen zijn sporen van contrasterende bodem. Een woordje uitleg: het maanoppervlak is een deken van regoliet, een dikke mat van 1.5m maanstof. Deze deken van maanstof is intens onderhevig aan Uv-straling en dergelijke en erodeert door deze behandeling – ze kleurt donker(-grijs). Als een bepaald object op de maan inslaat zal door de impact onderliggend (lichter gekleurd) materiaal uitgeworpen worden en de stralen vormen.  Als voorbeeld zagen we beelden van de kraters Kepler, Copernicus en Tycho met hun specifieke stralen.

 

De centrale bergen in een krater zijn ook heel boeiend om eens nader te bekijken. Op zo goed als elke opname waren centrale bergen te zien. Verschillende kraters hebben zelfs meervoudige bergtoppen! Krater Copernicus kent zelfs drie toppen van 1200 m hoogte! 

 

Na deze trip langs verschillende topografische kenmerken werd even aandacht besteedt aan de manier waarop de getoonde beelden gemaakt werden. De blauwe maan die het resultaat was van een dag-opname, welke techniek werd gebruikt om de gefilmde fragmenten vast te leggen, single-shots of stacken van meerdere opnames, hoe “diep” kan ik in een krater duiken en vooral: Hoe determineer ik een maanopname? De spreker demonstreerde het gebruik van he freeware programma Virtual Moon Atlas. Verschillende filters die middels drop-down menu’s in te stellen zijn geven verschillende resultaten en maken dat je vrij snel de gevraagde info ter beschikking kan hebben.

 

De lezing werd afgerond met de bevindingen van GRAIL en LRO. LRO, de Lunar Reconnaissance Orbiter heeft ons een schat aan beeldmateriaal bezorgt. We zagen enkele beelden en kregen de raad om eens te googlen naar LRO-afbeeldingen; je zal versteld staan!  De  waarnemingen van  de tweeling GRAIL, Gravity Recovery And Interior Laboratoy, resulteerde in een theorie die de gemeten korstdikte relateert aan het ontbreken van mare op de achterkant van de maan. Een theorie die, als het aan ons ligt, nog wat nastudie verdient.

                                                                                                                                             LBe                                                       

 Kwartaalagenda 4e kwartaal 2014.

 

 

nuari 2012011aprilaApJulij julLulijOktober 2014.    

 

Studiebijeenkomst:  4-10-2014: VVS-weekend Cosmodrome Genk

                                   Op eigen initiatief naar Genk rijden.  Bijkomende info verstrekken in maandblaadje (uitnodiging)

 

Kijkavond:   Nacht van de Duisternis

Wanneer:      11-10-2014  vanaf 20.00u aan de sterrenwacht

Op het programma:   maankijken (23u)  en deepsky   met kringkijker en andere.

Promo op internetgazet + agenda internetgazet   +    Lichtkrant.

 

 

 

nuari 2012011FebruarifebNovemberNMei AugustusNovember 2014.

 

Studiebijeenkomst: 7-11-2014: anvang 20.15u  Michielshof

Onderwerp: Open Agenda & Verslag van VVS-weekend Dirk + Melkweg Canarische Eilanden (opvulling indien nodig).

 

Kijkavond:  21-11-2014  

Wanneer:  vanaf 20.00u aan de sterrenwacht 

Op het programma: waarnemen

 

December 2014.             

 

Studiebijeenkomst:  5 december 2014:  Algemene ledenvergadering

Aanvang: 20.15u in het Michielshof

Onderwerp :    Speech voorzitter - Kasverslag – Jaarverslag -+ vlaai  - De ster van Bethlehem door Jan Hermans + quiz + …..

 

Kijkavond:  19-12-2014

Wanneer:  vanaf 20.00u aan de sterrenwacht 

Op het programma: kijken naar allerlei deepsky-objecten

 

   

17:13 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.