02-12-13

Oktober 2013

Verslag van de vergadering Oktober 2012

                                  

Zaterdag, 26 oktober 2013. Noorderkroon viert haar 35-jarig bestaan met een lezing, gebracht door Roel Kwanten. De activiteit vond plaats in zaal Walburg. We mochten gebruik maken van deze schitterende locatie, voorzien van alle noodzakelijke snufjes om een dergelijke presentatie te geven. Als  intro werd er een stukje uit de film “Contact” afgespeeld, daarna naam onze voorzitter even het woord en gaf na de verwelkoming en een inleidende speech het woord aan de spreken. Een samenvatting van de lezing:

 

Zijn we alleen in dat immens grote heelal?

In 1960 werd door Frank Drake de eerste waarneming gedaan van radiosignalen uit de ruimte. Het Seti project was geboren. Seti staat voor Search for ExtraTerrestrial Intelligence. Inmiddels is het al meer dan 50 jaar geleden. Tijd voor een evaluatie. Deze presentatie is gebaseerd op het gelijknamige boek “Oorverdovende stilte” van Paul Davies.

De vraag die iedereen zich stelt: zijn we alleen in het universum? Tot nu toe zijn slechts enkele duizenden sterren in een straal van 100 lichtjaren onderzocht en hebben we nog geen bewijs gevonden van buitenaardse beschavingen. Er zijn echter zo’n 200 miljard sterren in ons eigen sterrenstelsel. We zijn dus feitelijk pas begonnen met onze zoektocht. In de beginjaren werd enkel gezocht op de frequentie van koud H- gas (1420 MHz). Tegenwoordig worden er miljoenen radiokanalen tegelijk beluisterd.

Bij de zoektocht naar buitenaardse beschavingen denken veel mensen dat UFO’s hierin een rol spelen. Zo denken veel Amerikanen dat de regering iets verbergt. Bij sommige verhalen worden mensen zelfs ontvoerd door aliens voor allerlei experimenten. Zouden kosmische superbreinen zich daarmee bezighouden?

Vergeet echter de UFO’s! Om werkelijk te begrijpen wat de oorverdovende stilte betekent, moeten we op reis naar het echte onbekende. De eerste vraag die we ons stellen: Is het leven een uitzonderlijke gebeurtenis of een opdracht vanuit de ruimte? We maken even een uitstap naar Mars. De beide Vikings uit 1976 hebben een aantal proeven uitgevoerd. Bij één van de proeven werd gezocht naar de afgave van gassen als het bodemmateriaal van Mars werd gemengd met een voedingsstof. Er werd een uitstoot van methaan gemeten. Alhoewel niet iedereen het hierover eens is, zijn de meeste wetenschappers er toch van overtuigd dat dit niet door biologisch leven in het Marsstof kwam, maar wel door een chemische reactie van een sterk reactieve bodem en UV straling. Een test met twee kweken van linksdraaiende aminozuren en rechtsdraaiende suikers en hun spiegelvormen had uitsluitsel kunnen geven, maar door kostenoverweging werd dit experiment geschrapt.

 

In onze zoektocht naar leven, kijken we hoe het leven op Aarde is ontstaan. Misschien zijn er tegelijkertijd wel verschillende levensvormen ontstaan en hebben deze levensvormen zich met mekaar gemengd. Hiervoor is thans nog geen sluitend bewijs. Alle leven op Aarde van de kleinste microben, planten, bomen, vogels en dieren maakt gebruik van een DNA helixstructuur met dezelfde nucleotiden: adenine paart met thymine en guanine paart met cytosine.

 

Het leven op Aarde is hardnekkig, we vinden vreemde extremofielen in hete, koude, erg radioactieve en zoute milieus. Bij bepaling van de intelligentie is van belang de verhouding tussen hersenen en lichaam, het zogenaamde encefalisatiequotiënt (EQ). Bij een poes is die 1, bij een dolfijn 5,3 een neanderthaler scoort 5,6 en homo sapiens staat aan de top met 7,5. We vragen ons af waarom intelligentie zich feitelijk ontwikkelt. De dino’s hadden er de tijd voor, waarom is het daar niet gebeurd? We stellen vast dat de geschiedenis gewoon een opeenvolging is van toevallige omstandigheden, intelligentie en wetenschap hoeven zich niet persé te ontwikkelen.

Iedereen heeft wel eens van de vergelijking van Drake gehoord:

N = R* · fp · ne · fl · fi · fc · L

Wanneer we wat getallen invullen komen we tot 35 intelligente beschavingen die thans ‘radio-actief’ zijn in ons eigen melkwegstelsel. Het kunnen er echter ook één of tienduizenden zijn, afhankelijk van welke getallen je invult.

Als we naar de Aarde kijken, zien we dat intelligentie pas ontstaan is 3,8 miljard jaren na het eerste leven. Over een kleine miljard jaar is onze planeet niet meer bewoonbaar. Het had dus niet zo veel gescheeld of intelligentie was helemaal niet ontstaan op de Aarde. We hebben het nadeel dat we maar één planeet als vergelijkingsmateriaal hebben. We hebben dus geen flauw idee of dit maatgevend is voor de ontwikkeling van intelligentie op andere planeten. Als de oorverdovende stilte echt is, dan is er blijkbaar iets wat de vorming van intelligentie verhindert of ze wegvaagt, nadat ze gestabiliseerd is.

Tijdens het Seti onderzoek zijn vele blieps gehoord. De beroemdste is ongetwijfeld het zogenaamde Wow-signaal uit 1977.  Men heeft nooit een verklaring gevonden voor dit éénmalig signaal. Voor de overige signalen kon men steeds een Aardse bron aanwijzen.

Enrico Fermi stelde zich in 1953 al de vraag: waar is iedereen? Als het leven en intelligentie zich zo gemakkelijk ontwikkelen, dan had de Aarde al lang gekoloniseerd moeten zijn. Tot nu toe vinden we hier geen bewijs van.

Op dit punt onderbrak Roel zijn uiteenzetting voor de pauze en allen togen naar de bar om een drankje te nuttigen. Dankzij een goed team achter de bar (de sjoukes!) werd de eerste golf van consumenten in 5 minuten tijd voorzien van drank. Iedereen relaxed, geanimeerde gesprekken en voor we het wisten was de pauze voorbij. Terug naar de zaal waar onze spreker de rest van  zijn verhaal bracht.

Binnen Seti heeft een “post detection taskgroup” nagedacht over de acties die moeten worden gedaan bij het eerste contact. De procedure is eerst de IAU te waarschuwen en dan de VN. Aan de ontdekker van het signaal wordt geadviseerd om de pers en zijn regering te informeren. De eerste stap is echter om de echtheid van het signaal te verifiëren. Hiertoe wordt de antenne even af bewogen van het object en terug gericht. Het signaal moet dan verzwakken en terugkomen. Verder dient bevestiging te gebeuren door een andere radiotelescoop op de wereld. De ontdekking van een gericht signaal naar de Aarde of zelfs de ontdekking van buitenaardse microben, zal zeker een schok voor de mensheid teweeg brengen! Vermoedelijk zal wiskunde of kosmografie de taal zijn waarmee ET met ons zal communiceren.

Zelf hebben we ook al signalen in het heelal gestuurd. Denk maar aan de Arecibo-boodschap naar M13 in 1974 of meer recente foto’s, tekeningen en tekstboodschappen vanuit Oekraïne in 2009 naar Gliese 581 c.  Na meer dan 50 jaar Seti zijn er een drietal mogelijke conclusies:

·         Het universum zit vol intelligentie.

·         De Aarde is een unieke oase van leven.

·         Het universum zit vol leven, echter intelligentie is een zeldzaam verschijnsel.

De auteur van het boek (Paul Davies) komt tot de conclusie dat wij de enige intelligente wezens in het universum zijn. Hij vindt geen overtuigend argument voor het universele principe van toenemende complexiteit. Intelligentie hoeft zich dus niet persé te ontwikkelen. Vanuit filosofische gronden geeft dit een ongemakkelijk gevoel. Waarom bestaat er zo’n groot heelal, als wij de enige zijn die dit kunnen zien? Heeft het universum dan geen doel? We weten het gewoonweg niet. Dat maakt Seti zo’n boeiende wetenschap.

Roel beëindigde zijn verhaal, dankte ons voor onze aandacht en gaf de luisteraars de gelegenheid tot het stellen van vragen. Na de vragenronde overhandigde onze voorzitter een mandje streekgerechten (vooral de Trappist viel op!) aan Roel en dankte hem voor deze enorm boeiende uiteenzetting. De bar zou nog even open blijven, daar werd dankbaar gebruik van gemaakt. Gesprekken her en der, iemand die zijn jas miste omdat iemand anders een verkeerde mee had genomen (kwam nog net goed tegen sluitingstijd!) en we zagen onder de aanwezigen o.a. onze burgemeester en gedeputeerde Frank Smeets.

Rond middernacht sloten we af, iedereen toog huiswaarts met een tevreden gevoel. Speciale dank aan alle mensen die zich ingezet hebben om dit evenement in goede banen te leiden. We onthouden dat we zeer gemotiveerde mensen hebben die zich probleemloos taken kunnen toe-eigenen en tot een goed einde brengen en we onthouden dat we voor een volgende activiteit nu al een “anonieme” sponsor gevonden hebben . Een speciaal woordje van dank aan de vrouwen die hebben laten zien ook hun mannetje te kunnen staan!  Zonder hen was het “anders” geweest! Ook dank aan het Stadsbestuur voor het ter beschikking stellen van de zaal en het uiterst gesofisticeerde materiaal. Daar gaan we heel zeker meer gebruik van maken, een droomlocatie om bijvoorbeeld eens een initiatie-avond te houden! Last but not least; een méér dan goede ondersteuning geleverd door een ha-medewerker die al vanaf 14.00u bezig was om de ganse techniek in lijn te krijgen en houden! Communicerende computers, een deel van de presentatie op stick, een ander deel op DVD, ondertiteling, het geluid, de belichting, het logistieke rond het bar-gebeuren, noem maar op, hij zorgde ervoor dat wij daar geen omkijken naar hadden.  Mede dank zij de inzet van deze man kunnen we terugblikken op een zeer geslaagde lustrumviering!  Aan iedereen die zijn schouders onder deze activiteit hebben gezet: een welgemeende MERCI!!!!

                                                                                                                                                             Lambert

 Verslag van de kijkavond.

 Op de agenda: 4 oktober, een kijkavond aan de sterrenwacht. Vanwege slecht weer is deze niet door kunnen gaan. Van zodra we beter weer hebben zijn we weer van de partij!

20:01 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

De commentaren zijn gesloten.