17-10-13

Zijn we alleen in dat immens grote heelal?

9585.jpg

21:03 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |

verslagen september 2013

Verslag van de vergadering september 2013

We namen een tamelijk late start omdat we een tijdje gewacht hebben op enkele mensen, maar omstreeks 20.30u opende de voorzitter de bijeenkomst en verwelkomde de aanwezige  Noorderkroners.  Met z’n achten begonnen we aan de rubriek “open agenda”.  Jo zou een woordje uitleg geven over de werking van zijn Hα-kijker en Franky zette meerder punten op de agenda.

 

Open agenda:

 

De Hα-kijker, zoals uitgelegd door Jo, is een heel specifieke kijker. In tegenstelling met een gewone refractor werkt een Hα-kijker met zo min mogelijk licht. Zo min mogelijk wil zeggen; enkel en alleen het licht met de golflengte van Hα mag doorgelaten worden. Deze hele smalle band van het spectrum is zowat terug te brengen tot 1/miljoenste van de lichtkracht van het normale zichtbare licht. Heel zwak, dus!

 

Hoe werkt zo een Hα-kijker?  Het geheim zit in twee verschillende componenten, het etalon, het voorste stuk van de kijker waar de eerste “filtering” plaats vindt en, net voor het oculair een blocking-filter. De eerste filtering , zeg maar daar waar het licht de kijker binnen komt, zorgt ervoor dat er zich geen warmteontwikkeling in de buis voordoet, we hebben dat licht en die warmte immers niet nodig. Het is een UV-filter in combinatie van een interferometer. Deze laatste is opgebouwd door twee glazen plaatjes met speciale coatings, verpakt in een vacuüm, die instelbaar zijn. Deze eerste combinatie van speciale optics filteren het overgrote deel van het invallende licht. Enkel de Hα-lijn van bandbreedte > 0.8 Angstrom, het specifieke licht dat we willen pakken! Het volgende in de baan van de optiek is weer een optische trein in de vorm van een blocking-filter + UV-filter, net voor het oculair. De combinatie, zoals beschreven, geeft een mooi relaxed beeld van de zon. Jo geniet dagelijks van steeds veranderende details van onze zon. Op de vraag: “welk beeld is het mooist: visueel of Hα?” was het antwoord van Jo heel duidelijk. Ze zijn beiden te genieten, maar….Hα heeft net “dat” meer!  Zij die al door Jo’s kijker hebben gekeken weet wat Jo bedoelt!  Een verhelderende uiteenzetting!

 

Franky is druk bezig met het volgen van een cursus digitale fotografie en het verzamelen van astronomische termen. We hebben afgesproken dat we de astronomische begrippen terug op de agenda van het bestuur te zetten, alsook de intentie om eens een workshop astrofotografie in te richten. Er is duidelijk vraag en interesse vanuit de aanwezige leden! De grote verrassing viel op tafel (of tegen de muur?) toen Franky zijn astrofotografische resultaten van de Andromedanevel liet zien!. Verbazing, verwondering….wat had Franky anders gedaan om nu ineens zo’n goed resultaat neer te zetten?  Franky’s eigen woorden;  “….weet ik niet?”.  Opnames van 185s belichtingsduur: goed gevolgd met details in de spiraalstructuur van de Andormedanevel. Franky is heel duidelijk, na een periode van frustratie, opgestaan en geeft nu aan dat ook hij klaar is om de juweeltjes van de nacht op de gevoelige plaat te leggen. Het initiatief van een workshop komt voort uit openstaande vragen en onbekende technieken die de reeds behaalde resultaten naar een nog hoger niveau kunnen brengen.  We gaan daar zeker gevolg

aan geven! Een ander item van Franky: Bezitters van Stellarium doen nu best een update naar de nieuwere versie 00.12.2 (Franky heeft al een .3). De nieuwere versies hebben meer fotografisch beeldmateriaal, meer iconen op de sterrenhemel en meer plug ins. Wat betreft deze laatste, adviseren we om nu al de baangegevens van komeet ISON in te laden zodat je de komeet nu al op de voet kunt volgen.  We kregen van Dirk een locatie door die we wel eens zouden kunnen gebruiken om de komeet te bewonderen, dit najaar.

 

Na een korte pauze werd het woord gegeven aan Lambert voor zijn uiteenzetting “Het Poollicht”.

 

Poollicht.

Het poollicht is een lichtverschijnsel in de aardatmosfeer dat bij duisternis kan worden waargenomen. Men ziet het vooral op hoge geografische breedtes en dat betekent dat het verschijnsel vooral 's winters zichtbaar is.  Andere namen zijn noorderlicht (aurora borealis) en zuiderlicht (aurora australis).

 

Als het poollicht zich voordoet zien we vaak een lichte gloed of is het licht zichtbaar als bewegende bogen, stralenbundels of gordijnen van licht en heel zelden is het zelfs vlammend.

Soms staat aan de noordelijke horizon een boog waaruit de lichtstralen als zoeklichten omhoog schieten.

Ok, maar wat is poollicht? Het poollicht hangt samen met uitbarstingen (plasmawolken) op de zon, waarbij grote hoeveelheden geladen deeltjes het heelal in geslingerd worden. Een plasmawolk is een massale uitbarsting van zonnewind, licht isotoop plasma en magnetische velden die boven de corona uitkomen of in de ruimte worden geslingerd. Magneetveldlijnen zijn het meest complex daar waar de meest actieve zones zich bevinden Er zijn ook verbindingen van/naar andere actieve zones. We zagen dit door de koppeling van twee actieve vlekkengroepen in een rechthoek, gekoppeld door een vierkant. En beeld in extreem UV genomen maakte dit begrip een beetje bevattelijker.

 

Een plasmawolk is niet hetzelfde als een zonnevlam, hoewel de twee verschijnselen aan elkaar gerelateerd zijn. De samenstelling van plasmawolken bestaat vooral uit protonen en elektronen, maar (in veel mindere mate) ook zwaardere elementen.  De zonnewind is een stroom van geladen deeltjes die ontsnappen van het oppervlak van de Zon.  Door de grote hitte van een miljoen ° kelvin in de corona krijgen protonen en elektronen een gemiddelde snelheid van 145 km/s. Een aantal van die deeltjes heeft een snelheid hoog genoeg om de ontsnappingssnelheid van 618 km/s te overschrijden.  De zonnewind bevat protonen, elektronen, alfadeeltjes en een kleine fractie hoog geladen ionen.  Deze passeren de Aarde met een gemiddelde snelheid van zo'n 450 km/s. Plasmawolken die de ruimte in worden geslingerd kunnen de planeten in het zonnestelsel bereiken. Hier worden ze afgebogen door de magnetische velden van de planeet naar de polen.

 

Het aardmagnetisch veld zorgt ervoor dat de deeltjesstroom in de omgeving van de aarde wordt afgebogen en in de buurt van de Noord- en Zuidpool met verhoogde snelheid de atmosfeer binnendringt. Als de geladen deeltjes de atmosfeer bereiken, licht de atmosfeer op. Dit verschijnsel is bekend als poollicht. De van de zon afkomstige deeltjes bevatten veel energie, die in de bovenste kilometers van de atmosfeer door botsingen wordt overgedragen op zuurstof- en stikstofatomen.  Die energie komt uiteindelijk weer vrij en wordt op 80 tot 1000 kilometer hoogte uitgestraald in de vorm van het kleurrijke poollicht.  Pas in 1957/58, tijdens het Internationaal Geofysisch Jaar werden de Van Allen Gordels ontdekt. Het Internationaal Geofysisch Jaar (IGJ) was een internationaal wetenschappelijk project dat duurde van 1 juli 1957 tot 31 december 1958. De Van Allen-gordels bestaan uit geladen deeltjes die met hoge snelheid op de aarde afkomen. Rond de aarde komen deze deeltjes het magneetveld van de aarde tegen.  Er treedt eigenlijk hetzelfde effect op als in een dynamo. Door de vorm van het magneetveld, geconcentreerd rond de polen, worden de deeltjes in het magneetveld vastgehouden.  De geladen deeltjes bewegen zich langs magnetische veldlijnen van de noordpool naar de zuidpool en terug. In augustus 2012 lanceerde de NASA 2 satellieten (Radiation Belt Storm Probes) naar de Van Allen gordels..

 

De Van Allen-gordels, ook stralingsgordels of deeltjesgordels genoemd, zijn twee gordels van geladen deeltjes rond de aarde.  De laagstgelegen gordel, op een afstand van 2000-5000 km, bestaat voornamelijk uit protonen, ontdekt door de satelliet Explorer 1.  De gordel is vernoemd naar zijn ontdekker James Van Allen, die erop stond dat de satelliet een geigerteller aan boord zou meenemen. De tweede gordel ligt op een hoogte tussen de 13 000 en 19 000 km en is ongeveer 6000 km dik. Deze gordel bestaat voornamelijk uit elektronen en is door Pioneer 1, 2 en 3 (ook in 1958) ontdekt en in kaart gebracht. De deeltjes in de buitenste Van Allen-gordel zijn afkomstig van de zonnewind, de deeltjes in de binnenste gordel(s) zijn afkomstig van kosmische straling. De Van Allengordels om de Aarde zijn zones van intense straling. Ontdekt in 1958, maar nog deels onbegrepen. De twee RBSP’s zullen de gordels doorkruisen en de dichtheid van de geladen deeltjes in kaart brengen,

 

Voordat de wetenschap met de verklaring voor het ontstaan van het poollicht kwam, waren er meerdere verklaringen voor het poollicht te vinden in de folklore en mythologieën van verschillende culturen.  Het beeld van leven en dood, het verband met de geestenwereld en de strijd tussen bovennatuurlijke krachten in de hemel, zijn hiervan een voorbeeld.  Men denkt ook dat het verschijnsel voor veel mensen angstaanjagend was. In de middeleeuwen zagen sommige Europeanen de roodgloeiende aurora als een voorteken van onheil, oorlog en bloedvergieten (kennen we ook nog van de kometen!) Er zijn ook nog andere gedachten-gangen. Zo was er een Noor die al in het jaar 1250 dacht dat het ijs op Groenland zo veel kracht genereerde dat het licht van de aurora ermee ontstoken kon worden. Andere Scandinaviërs vroegen zich af of het een weerspiegeling van de zee of zelfs van een school haringen was.

 

Rond 1840 ontdekte de Ierse sterrenkundige en militair Sir Edward Sabine (1788 - 1883) dat er een relatie bestaat tussen de activiteit van zonnevlekken en het magnetische veld van de aarde.  Sabine onderzocht magnetische stormen, die naalden van kompassen deden afwijken. De wisselingen in het aardmagnetisme traden tegelijkertijd op met noorder- en zuiderlicht.

Om dit fenomeen verder te onderzoeken kreeg hij de Engelse regering zover dat zij in 1840 een netwerk van meetstations bouwde.  Na analyse van zeer veel meetgegevens ontdekte Sabine dat de magnetische stormen een cyclus hadden van tien tot elf jaar. De Duitse apotheker en sterrenkundige Samuel Schwabe had sinds 1826 dagelijks het aantal zonnevlekken geregistreerd. Ook hij nam een cyclus waar van tien à elf jaar.  Sabine legde hun beider gegevens naast elkaar en kwam tot de conclusie dat er een verband moest bestaat tussen zonnevlekken en storingen in het aardmagnetisme. De kans op poollicht is het grootst in jaren met grote activiteit op het oppervlak van de zon.  Om de elf jaar maakt de zon zo'n actieve periode door (het laatst in 2011), wat zich uit in een groter aantal zonnevlekken.

 

In tegenstelling tot de Aarde heeft iedere zonnevlek-massa een eigen noord- en zuidpool.

Deze veroorzaken spanningen met elkaar, waardoor het geheel een potentiële lading geeft voor een M-flare. Een X-flare daarentegen is veel intenser en geeft uiteraard een garantie op een spektakel..  Zonnevlammen worden ingedeeld in drie hoofdklassen:  Klasse X. Dit zijn uitbarstingen die op de aarde voor het uitvallen van radioverbindingen en van elektriciteitscentrales kunnen zorgen.  Klasse M. Dit zijn matige uitbarstingen, die rond de polen korte perioden van uitval van de radioverbindingen kunnen veroorzaken.  Klasse C. Kleine uitbarstingen die nauwelijks invloed hebben op de aarde.

 

Wanneer zo'n zonnevlek naar de aarde is gericht kunnen de geladen deeltjes die bij de uitbarsting vrijkomen de aardse atmosfeer bereiken en poollicht veroorzaken.

Radiozenders op de korte golf worden enige uren tevoren ernstig gestoord. In België wordt jaarlijks gemiddeld ongeveer zeven dagen poollicht waargenomen, het vaakst in jaren met veel zonneactiviteit. Zowel Jupiter als Saturnus hebben een sterker magnetisch veld dan de aarde en beide planeten hebben stralingsgordels. Poollicht is op beide planeten waargenomen, vooral door de Hubble Space Telescope. Ook Uranus en Neptunus hebben volgens waarnemingen poollicht. De poollichten op deze gasreuzen lijken net als op aarde veroorzaakt te worden door de zonnewind. Maar ook de manen van Jupiter, vooral Io, leiden tot poollicht op Jupiter, door elektrische stromen langs veldlijnen ("field aligned currents"), die opgewekt worden door een dynamomechanisme ten gevolge van de onderlinge beweging van de draaiende planeet en de maan. We verduidelijkten deze processen aan de hand van enkele schematische beelden.

 

Ok, poollicht…..wat hebben wij er aan? Voor ons hier op aarde? Enkel genieten van dit indrukwekkende schouwspel!! Ruimtevaarders?  Een heel ander verhaal, want zonnewind kan gevaarlijk zijn voor hun gezondheid  doordat zij niet beschermd worden door de Van Allen-gordels. De hoogenergetische deeltjes kunnen het DNA beschadigen, met ziekte of de dood als gevolg. Kunnen we het van hier uit zien? Zelden, maar het kan! Poollicht.be Geeft je dagelijks info over de kansen op zichtbaar poollicht in België. We bekeken diverse schermafbeeldingen van deze website, hoe de data te lezen en wat je kan verwachten. We zagen nog een hele reeks beelden van Poollicht. Poollicht in alle vormen en kleuren, van golvende structuren tot waaierende gordijnen, van blauw naar groen en karmijnrood. Waar je moet zijn als je eens echt wil genieten van dit schouwspel en wat je best kan voorzien als je naar de koude gebieden trekt!

 

Verslag van de kijkavond 13 september 2013

 

We hadden een maan-kijkavond op ons programma staan, maar net als vele voorgaande maan-avonden zat ook deze keer de maan verscholen achter een dik wolkendek. Jammer, het schijnt niet te lukken! We blijven deze activiteit op onze agenda plaatsen, één keer moet het wel eens lukken!

 

21:01 Gepost door Lambert Beliën | Commentaren (0) |  Facebook | |