Noorderkroon-Achel, sterren kijken met....

16 december 2011, we sluiten het jaar af met een algemene ledenvergadering. We betrokken voor deze keer de bovenverdieping van de Joy. In de Zen-ruimte toverden we een gezellig atmosfeertje, klaar voor een redelijk gevulde agenda. Eén dezer dagen zal het volledige verslag volgen. Alvast enkele sfeerbeelden:

Verslag van de kijkavond 25 november 2011.

 Omdat de activiteiten in november elkaar snel opvolgden, was er nog geen kans hiervan verslag te geven. Op vrijdagavond, 25 november was het een beetje triest met het weer gesteld. De weerberichten hadden het maar over brede opklaringen terwijl wij met een “super-grauw-grijze”-bewolking zaten. Rond negen uur ’s avonds belde Franky naar het secretariaat met de melding dat hij, Paul en Jan actief bezig waren onder een redelijk heldere hemel. Omdat we genoeg hebben aan één woordje, “helder”, werd de wagen snel geladen en koers gezet naar Achel. Bij aankomst was Franky al duchtig in de weer. Jan was bezig op de sterrenwacht en ondervond een probleempje met de vangspiegel van de newton.  Het viel op dat we, voor de eerste keer dit jaar, een ijzig koude wind te trotseren hadden. De hemel was open, maar niet goed genoeg om volledig uit te pakken. De ene wolkenband na de andere maakte dat het dan weer open was, dan weer volledig dichtgetrokken. We hadden al babbelend enkele uurtjes klein gemaakt toen de laatste deelnemer het veld verliet. Later op de nacht werd het heel helder. Hopelijk hebben we op 2-3 december een stabielere atmosfeer!                                                         LBe

 Verslag van de Nationale Sterrenkijkdagen op 2/3 december 2011.

 November 2011 heeft records gebroken. Slechts 7 mm regen op de ganse maand. Met dit gegeven en de voorspellingen voor de komende 48 uren in gedachten begonnen we aan de Nationale Sterrenkijkdagen 2011. We hadden ons opgegeven als waarnemingsplaats en bezoekers zouden welkom zijn op 2 en 3 december. Er was een heleboel promotiemateriaal aanwezig ter bedeling.  Vrijdag 2 december, rond zes uur ’s avonds begon de opbouw van de kijkers. Er was een mooie verzameling kijkers  in het veld. De refractor van onze voorzitter en de kringkijker onder de koepel en op het veld vonden we de opstellingen van Job , Franky, Dirk en Lambert. Dit bracht het totaal kijkers op 6 stuks. Spiegelkijkers, lenzenkijkers en een catadioptrische kijker, van alles wat! Job en Lambert gebruikte de aanvang van de avond om snel enkele experimenten door te voeren, in voorbereiding naar hun volgende expeditie naar Grandpre. Kwestie van dan geen tijd te verliezen en te kunnen genieten van een goede voorbereiding.

 Het weer? Volgens de voorspellingen zou het vrijdagavond moeten gebeuren, de berichten voor zaterdag waren uiterst deprimerend. Goed, niet goed, twijfelachtig, …we gingen er voor en werden met af en toe brede opklaringen toch beloond voor onze moeite. In het begin was het afwachten. Wachten op een paar sterretjes, misschien net genoeg om de kijkers af te stellen en dan te kunnen beginnen in volgmodus. Na een poosje kregen we onze kans…snel afstellen en uitrichten en dan de bezoekers laten genieten van beelden van Jupiter met 5 duidelijk zichtbare manen. De aanwezige jeugd keek zijn ogen uit en verwonderde zich toen we overschakelde naar onze eigen maan. “Waaaauw , ik zie bergen…..”. Niet alleen de jeugd, maar ook de aanwezigen volwassenen genoten van hetgeen we lieten zien. We hebben tijdens de ganse activiteit vragen beantwoordt,  dingen uitgelegd, verduidelijkt, af en toe met een kwinkslag, met vergelijkingen, zodat de boodschap steeds overkwam. Gelukkig hadden we nog opnames op de camera staan zodat we de aanwezigen toch konden laten genieten van beelden die we onder goede omstandigheden kunnen zien door onze kijkers.

Men was danig onder de indruk van hetgeen onze kijkers kunnen. Tijdens de sessie hadden we aandacht voor de experimenten van Dirk die afgelopen week bezig is geweest met het fotograferen van de zon. Zelfgemaakte filters en deze toegepast op zijn kijker werden middels een serie foto’s onder onze aandacht gebracht. Dirk zal deze opnames nog posten zodat ze op onze website te zien zullen zijn. Toen een serieuze bewolkingsband zijn intrede deed werd er afgebouwd op het veld, terwijl Jan nog enkele bezoekers vergastte op beelden van Jupiter door de lenzenkijker. Het overgebleven promo-materiaal werd opgeslagen in de sterrenwacht, alsook het info-bord dat Job gemaakt heeft. Dit info-bord zal één dezer dagen opgehangen worden aan de centrale mast van de sterrenwacht zodat elke bezoeker voortaan tijdig weet heeft welke onze toekomstige activiteiten zijn. Dit zal zeker bijdragen aan meer bezoekers.

 Het succes van deze kijkavond mag zeker weggeschreven worden op de aanwezigheid en de bereidwilligheid van de deelnemers, op de diversificatie die we telkens aan de dag leggen en…..het feit dat we kwaliteit hoger stellen dan kwantiteit. Niet alleen de leden die met hun kijkers in de weer waren, maar zeker ook de andere Noorderkroners die, door hun interactie, de bezoekers opvingen en stimuleerden te kijken door de opgestelde kijkers. Het was een mooi werkend geheel!  We sloten af in de taverne, onder het genot van een verwarmend drankje, rijkelijk ondersteund met humor.  We constateerden dat we eigenlijk één grote familie zijn, niet enkel door onze gedeelde liefde voor de ruimte, maar schijnbaar ook door (al dan niet bewuste) gedragspatronen  De aanwezigen weten wat we hiermee bedoelen! We noteren deze activiteit als zijnde een geslaagde avond!   Op de tweede dag van de Nationale Sterrenkijkdagen waren enkele van onze leden paraat om nog een groepje bezoekers wegwijs te maken.           LBe                                                                                                                                                                                    

Verslag van de algemene ledenvergadering,16 december 2011.

16 december 2011, buiten druilerig en nat, binnen warm en huiselijk. We maakten ons klaar voor onze laatste bijeenkomst van het jaar. Naar goede gewoonte sluiten we elk jaar af met een algemene ledenvergadering. Ook zo dit jaar. Op de agenda zagen we de traditionele punten, zoals de welkomst-, eindejaarspeech van de voorzitter, het kasverslag, het jaarverslag, een algemene kennisquiz en, als uitzonderlijk punt, de verkiezing van het bestuur. Lambert werd gevraagd notulen te nemen en als moderator op te treden.

Omdat we bij een algemene ledenvergadering doorgaans iets meer volk hebben waren we op onze voorhoede en reserveerden we een lokaal op de bovenverdieping. We kozen voor de warme Zen-ruimte, die door enkele van onze leden al snel getransformeerd werd in een vergaderruimte. Kaarsjes op tafel voor net dat beetje meer.  Er was een mooie opkomst, Jan had voor enkele vlaaien gezorgd en Dirk bracht een overheerlijke, “home-made” kerststronk mee. Op tafel gezellige theelichtjes, de sfeer was warm! Na een kort welkomstwoord van de moderator kon de avond van start gaan. Onze voorzitter had de eer het eerste punt van de agenda in te vullen. Zijn speech:

 Beste Noorderkroners, 

 “Ik zou graag willen beginnen met u allen eerst en vooral van harte welkom te heten op deze feestvergade­ring. Het is de laatste studiebijeenkomst van 2011 en naar goede gewoonte sluiten we ook nu weer het jaar af in een gezellige en feestelijke sfeer.

Ik wil hierbij iedereen bedanken die het afgelopen jaar een bijdrage leverde aan onze kring. Bedankt mensen voor de energie die ge allen aan de dag hebt gelegd.

Voor de kijkavonden blijven we natuurlijk ook volgend jaar afhankelijk van het weer, maar het afgelopen jaar waren onze kijkavonden dikwijls heel mooi en druk bemand. Ik heb veel enthousiasme gemerkt en zelfs mooie nieuwe apparatuur zien verschijnen. Recente ontdekkingen dwingen ons soms om af te stappen van lang bestaande en gevestigde ideeën. We vernemen soms wel eens op een van onze studievergaderingen dat er weer iets achterhaald is en dat kan het soms wel wat moeilijker maken, maar zo is het al eeuwen gegaan en zo zal het waarschijnlijk in de toekomst nog re­gelmatig gebeuren. Dit houdt sterrenkunde levendig en blijft telkens weer onze nieuwsgierigheid prikkelen.

 Over het maandblaadje, waarmee we telkens weer prettig worden herinnerd aan de geplande kijkavonden en studiebij­eenkomsten, kan ik alleen maar lof spreken.  Het wordt ons iedere maand goed verzorgd aangeleverd door onze secretaris Lambert. Iedere keer voorzien van een goed verslag en van allerlei wetenswaardighe­den. Ik wil hiervoor dan ook graag een extra woord van dank aan hem richten, want ik weet zeker dat er weinig verenigingen zijn die deze luxe hebben.  Dit verdient zeker een applaus.

 Wat me ook erg verheugt is dat we het volgend werkjaar in Achel op de basisschool zijn uitgenodigd om aan de jeugd iets te vertellen over sterrenkunde. Het is de eerste kaar dat we dit in de basisschool mogen brengen en we zullen dan ook met alle plezier dit thema helpen afsluiten met een extra kijkavond voor hen op de sterrenwacht.

Een laatste puntje dat ik graag nog wil vertellen is dat het bestuur van de Noorderkroon al een behoorlijke tijd uit eenzelfde groep mensen bestaat terwijl er intussen verschillende nieuwe leden zijn bijgekomen. We verwachten eigenlijk dat er mensen bij zijn die interesse hebben voor een functie in het bestuur. Vernieuwing voorkomt dat het bestuur vastroest in haar denkpatroon en houdt de vereniging jong en actief. Daarom willen we vandaag iedereen de kans geven om zich voor de een of ander bestuursfunctie aan te bieden en een verkiezing organiseren.Tot slot wil ik iedereen bedanken voor de aanwezigheid en de  ijver in de kring. Ik hoop dat we u allen het volgend jaar ook weer talrijk op onze maandelijkse activiteiten mogen ontmoeten.

Ik wil afsluiten met U allemaal een heel goed 2012 te wensen en ik hoop dat het voor iedereen een voorspoedig jaar wordt, in een goede gezondheid, met veel kijkgenot en alles wat wenselijk is.”

 Uw voorzitter,      Lambert Breemans 

Na de speech van de voorzitter bracht Jan enige toelichting betreffende het formulier voor de verkiezing van het bestuur. Iedereen had de kans in te schrijven op één van de vacante bestuursfuncties. Aangezien het voltallige bestuur haar mandaten beschikbaar stelde, kon ieder inschrijven op gelijk welke functie dan ook. Indien er geen nieuwe kandidaten zouden inschrijven blijft het huidige bestuur in functie. Na de toelichting circuleerde het formulier onder de aanwezigen. Het volgende punt op de agenda; het kasverslag. Jan bracht aan de hand van een Powerpiont een zeer duidelijk en verhelderend beeld van onze financiële status. Na aftrek van alle uitgaven en overdracht van vorig jaar komen we uit met een positieve balans. Er waren enkele uitzonderlijke uitgaven, afgelopen jaar. Jan heeft deze één voor één besproken. Onze penningmeester benadrukte het gegeven dat, dank zij de donaties die hij elk jaar mag ontvangen, ons kasverslag positief blijft. Onze penningmeester kreeg een applaus en werd bedankt voor het goede beheer van onze fondsen. Tijd voor een lekker stuk vlaai (en kerststronk) en een drankje, aangeboden door de vereniging. Op de achtergrond kan men genieten van videobeelden van sterrenhemel en poollicht.

 Na de pauze presenteerde de secretaris het jaarverslag 2011, net als voorgaande jaren in de vorm van een PowerPoint-presentatie. Al onze activiteiten, ter opfrissing, nog eens in beeld gebracht. Niet alleen de mooie momenten, maar ook de droeve dieptepunten werden terug onder de aandacht gebracht. Qua kijkavonden hebben we een uitzonderlijk mooi jaar mogen genieten. De beelden spraken voor zich. Op het einde van de presentatie was er even aandacht voor onze websites: we zijn op dit moment niet minder dan 185.500 keer bezocht. Analyse van onze bezoekers toont aan dat we, op Antarctica na, op elk werelddeel bezoekers hebben. Onze webstek doet het niet slecht. Na elke post op de site zien we de tellers omhoogschieten. Een reden om zoveel mogelijk te posten. Op zes jaren tijd is onze website al uitgegroeid in een serieus groot bestand. Weinige weblogs kunnen qua volume tippen aan hetgeen wij neerzetten! De steeds weerkerende bezoekers illustreren dit gegeven. De presentatie werd afgesloten met enkele vaststellingen. Waarom hebben we het afgelopen jaar zo goed gepresteerd? Een reeks van 6 factoren werd opgesomd. Zes factoren die we afgelopen jaar perfect hebben ingevuld en waarvan we de vruchten hebben mogen plukken. En we blijven doorgroeien!!!

Aansluitend toonde Jan nog het filmpje dat we nog tegoed hadden. Een kort, maar bijzonder mooi videofragment dat ons meer inzicht bracht over het HRD. Geen wonder dat Jan, ten tijde van presentatie, een beetje teleurgesteld was dat het toen die avond niet werkte. Na het jaarverslag was er weer tijd voor een versnapering, gevolgd door een quiz die Jan in elkaar gestoken had. Een quiz van Jan….dan weten we meteen waar de vork steekt; het kunnen strikvragen zijn, het kan doodgewone logica zijn, kortom; met Jan weet je nooit. Ook dit jaar weer. Jan had een twintig vragen klaar en vuurde ze op ons af. “Hoe heet Mexico’s populairste muis?”, “Wie was de oom van Kwik, Kwak en Kwek?” (jaja,  van dat soort vragen afgewisseld met… vragen waarbij toch wel een beetje hard nagedacht diende te worden). Onsterfelijke roem, eer en glorie voor de winnaar van deze quiz…….Dirk Schuurmans!

Na de quiz was het aan Lambert die voor een streepje animatie zou zorgen. Dit jaar in een heel nieuwe vorm. Lambert toonde een film, een compilatie van ons doen en laten tijdens de kijkavonden doorheen het jaar. Er zaten videofragmenten in van een reguliere kijkavond, er waren beelden van de nacht van de duisternis, deepsky-beelden door Noorderkroners verwezenlijkt en als afsluiter beelden van Grandpre, ter introductie. Na afloop deed de secretaris een oproep aan alle leden om het komende jaar zoveel mogelijk foto’s, videofragmenten, verslagen, enz. te doen toekomen aan het secretariaat. Waarom? Om onze website zo divers en gevuld als mogelijk te krijgen, als voeding in ons maandblaadje en vooral: er zal nu elk jaar een compilatiefilm gemaakt worden. Hoe meer deelnemers, hoe groter de diversiteit. Een mooie, hedendaagse manier om ons verenigingsleven te visualiseren en levendig in een archief te onderhouden. Reken er dus maar op dat er komend jaar behoorlijk wat gefilmd en gefotografeerd zal worden! Inzendingen kunnen ten aller tijden bij de secretaris afgeleverd worden. Weet je niet goed hoe dit aan te pakken, vraag en je zal geholpen worden. Zorg dat je volgend jaar een hoofdrolspeler bent!!! Na de animatie kwam het officiële afsluitingswoord van de moderator. Hij dankte de aanwezigen, wenste hen fijne feestdagen, goede moed en gezondheid voor 2012.                         LBe

Winternachten, normaal gezien weet elke amateurastronoom wat gedaan, doch de afgelopen maand strooide serieus wat roet in het eten. Sommige van ons zijn al wekenlang het weerbereicht in de gaten aan het houden in de hoop dat er nog eens een buitenlandse trip uit de mouw te schudden valt. Driewerf helaas......het zit er niet in. Nat, koud, winderig.....alles wat we niet moeten hebben.

Wat doe je dan als rechtschapen amateurastronoom? Best gebruik je deze "dode" tijd om je kijker en de accesoires te hergroeperen. Job is bezig met de settings van zijn telescoopsturing, Lambert met batterijen laden en zijn electrische voorzieningen uit te breiden. Ook Franky had last van deze "winterblues" en vulde zijn tijd met het maken van een oculairenkoffer. Heel handig als je in het donker een greep moet doen in je hulpstukken. Een goed geordend koffertje maakt dat je heel snel, zelfs in volslagen duisternis, onmiddellijk dat hebt wat je nodig hebt. Met andere woorden: een meer dan zinvolle besteding van de "loze" uurtjes! Franky stuurde enkele foto's van zijn koffer:

Het secretariaat van Noorderkroon wenst u allen een uiterst warm Kerstfeest, een mooie afsluiting van het oude jaar en een sprankelende start in het nieuwe jaar!

Aan de hand van het jaarverslag dat we onlangs presenteerden kunnen we allemaal de conclusie trekken dat 2011, op sterrenkundig vlak, voor ons allen een topjaar is geweest. We hebben activiteiten gehad waarvan we nu nog steeds positieve feedback krijgen. Zo hoort het! We kunnen alleen maar hopen dat in 2012 deze trend voortgezet kan worden. Naast "hopen" is er nog een andere bepalende factor en dat is "zelf ondernemen". Op dit vlak scoren we goed, dus .....laat 2012 maar komen!!!

Intussen kijken we uit naar heldere nachten en hopen één dezer dagen nog eens verslag te kunnen doen van alweer een sterrenkundige expeditie. Een uitvoerige presentatie van zo'n expeditie kan je komen genieten in februari. Job en Lambert hebben een avondvullend programma uitgewerkt en bespreken alle aspecten van een expeditie. Een aanrader!

Graag bevelen we jullie de activiteiten aan die je kan vinden op onze kwartaalagenda, links op deze site. De leden en de symphatisanten zullen uiteraard een persoonlijke uitnodiging ontvangen via ons maandblaadje.

Nogmaals; Veel heldere nachten en de allerbeste wensen voor 2012!!

Lambert Beliën

Dat sterrenkijkers meestal 's nachts in opgestelling staan verwonderd ons niet. De duisternis zoeken we op om te kunnen genieten van het spaarzame streepje licht dat de sterren en andere objecten uitzenden. Wij, als amateur-astronomen, doen ons uiterste best om die donkere plekken te vinden. Eenmaal gevonden zijn we niet te stoppen en middels beeldvergrotingen proberen we zoveel mogelijk informatie uit dat ene lichtpuntje te halen.

Het kan ook anders: onze zon, ook een ster, staat lekker kortbij en geeft ons dagelijks (?) licht en warmte. We kunnen onze sterrenkijkers ook op deze nabije ster richten, maar dan hebben we een probleem. Omdat de zon zo kort bij ons staat (150 miljoen km), ontvangen we heel veel licht. Teveel licht om daar zomaar met een sterrenkijker naar toe te kijken. Iedere amateur-astronoom kent en vertaald dit gevaar: KIJK NOOIT MET HET ONBESCHERMDE OOG NAAR DE ZON!!!!! De sterrenkijker zal de stralen van de zon in een brandpunt bundelen en de temperatuur loopt daar extreem hoog op.Je kan bij wijze van spreken "je ogen uitbranden". Je kan dat twee keer doen, één keer links en één keer rechts, en dan nooit meer.

Deze gouden stelregel indachtig toog Dirk Schuurmans aan het werk. Hij wou perse een foto van de zon maken en dit middels zelfgebouwde bescherming. Onderstaand zien we de opstelling van Dirk's kijker. Hij gebruikte speciale zonnefilterfolie die hij, goed afgezekerd, ingeklemd heeft tussen kartonnen ringen welke zorgvuldig afgetaped zijn. De zoek van zijn kijker is geblindeerd met lasglazen. De onderste foto is een beeld van de zon, getrokken door Dirk, met behulp van de zelfbouw beschermingsmiddelen.

      Administrativa

  Het vorige verslag werd zonder opmerkingen goedgekeurd.

~       De secretaris liet weten dat het promomateriaal voor de nationale sterrenkijkdagen 2011 afgehaald is bij het Europlanetarium. We hadden bij VVS een 10-tal wegwijzers aangevraagd, samen met 100 sterrenkranten, 100 sterrenkaarten en een 50-tal proefnummers om uit te delen. De twintig posters die meegekomen waren met de zending werden verdeeld over de aanwezigen met de vraag deze uit te hangen op strategische plaatsen.

~       Betreffende de nationale sterrenkijkdagen: we hebben ingeschreven om beide dagen actief te zijn (zie uitnodiging). Doelstelling is om, net als voorgaande jaren, zoveel kijkers als mogelijk in het veld te hebben. Ieder die zich geroepen voelt kan en mag zijn kijker(s) opstellen. Hoe meer actieve deelnemers, hoe meer ambiance en de bezoekers krijgen dan een heel gevarieerd aanbod.

~       Franky Beckers verontschuldigde zich telefonisch voor deze bijeenkomst.

 Jan Hermans nam de taak als moderator op zich en de secretaris nam de notulen.

 Na de rondvraag inventariseerden we onderstaande vragen. De antwoorden op deze vragen werden door de aanwezigen besproken en duidelijk geformuleerd.

 1-      Dirk: Wat is een isotoop? Isotopen zijn atomen van hetzelfde chemische element, en dus met hetzelfde aantal protonen, waarin het aantal neutronen verschilt. Volgens gangbare modellen bestaat een atoom uit een kern met daaromheen een wolk van elektronen. De kern bestaat uit een aantal protonen en een aantal neutronen. Het aantal protonen bepaalt het rangnummer van het element en ook de chemische eigenschappen. Het aantal neutronen bepaalt onder meer de stabiliteit van de kern en, samen met het aantal protonen, de atoommassa. Twee atomen met hetzelfde aantal protonen maar een verschillend aantal neutronen noemen we twee isotopen van hetzelfde element.

 2-      Lambert: Wat is een selenograaf? De term “Selenograaf” is een oude term die wat in onmin is geraakt, zo bleek ook uit de reacties van de aanwezigen. Na enige analyse van het woord waren de aanwezigen helemaal het spoor bijster. Het heeft niks met een (mechanische) schrijver te maken, alhoewel….. Als je gaat googlen naar de term “Selenograaf” kom je nogal wat tegen. Een selenograaf is een persoon die zich met maanonderzoek bezigt, een maanbeschrijver (komt dat schrijven toch nog van pas!). Dirk Schuurmans was dus deze bijeenkomst onze selenograaf van dienst!

 3-      Paul/Mark: Wat is een aardscheerder en welke risico’s zijn hieraan verbonden? Heel actueel (zo zijn we, hé?), eerder deze week werden we vergast op een bezoek van een aardscheerder. Op 8 november vloog asteroïde 2005 YU55 rakelings langs de aarde. De asteroïde (of planetoïde) heeft een diameter van 400 meter en passeerde de aarde op een afstand van ca. 300.000 kilometer. Als je weet dat de maan gemiddeld 400.000 km van ons verwijderd is mag je spreken over een zeer korte nadering. De vraag van Mark, “Hoe gevaarlijk is zoiets?” werd door de groep besproken. Wetende dat je dan rekening moet houden met de invalshoek, de samenstelling en dies meer kwamen we tot de conclusie dat je eigenlijk niet veel kan zeggen zolang alle parameters niet ingevuld zijn. Wat risico’s betreft, SpaceWatch is een wereldwijd programma dat aan de hand van een x-aantal robotische telescopen heel nauwgezet de hemelbol afspeurt, op zoek naar objecten die te kort in onze buurt komen. We gaan daar binnenkort eens uitgebreid aandacht aan besteden.

 4-      Jan: De stand van de (maan-) schijngestalte is variabel. Hoe kan dat? Jan stelde de vraag hoe het mogelijk was dat de stand van de schijngestalten variabel zijn. Jan doelde niet op de gewone fasen die we kennen, je weet wel, afnemende maan en wassende maan, maar dat je op een gegeven moment een bootje of een koepeltje krijgt. Een kanteling van de schijngestalten.  Deze was iets moeilijker te beantwoorden. Aan de hand van een geprojecteerde maan die we om en om lieten kantelen zochten we de locatie van de zon, de richting van waaruit de maan beschenen werd. Eenmaal we dat correct vastgesteld hadden kwam de vraag “waar staat de zon als je een “bootje” of een “koepeltje” ziet? Het antwoord werd, na heel wat simulaties met een pen en een dienblad, duidelijk gemaakt toen we Stellarium opstartte en de hele vraagstelling simuleerde. Meteen was heel goed te zien dat de kanteling van de ecliptica verantwoordelijk is voor het fenomeen “koepel” en “ bootje” (als we de vrijheid mogen nemen het zo uit te drukken).

 Na deze uiteenzettingen gaf de moderator het signaal om de pause in te zetten, om dan vervolgens het woord te geven aan Dirk Schuurmans voor zijn uiteenzetting:

Het Maanverhaal.

 Dirk begon zijn verhaal door eerst vast te stellen dat onze maan niet zomaar de eerste de beste maan is die je tegenkomt in ons zonnestelsel. We weten dat Mercurius maanloos is, net als Venus. Onze aarde heeft één maan, Mars op zijn beurt twee, alhoewel…om met de woorden van Dirk te spreken “ uit de kluiten gewassen patatten”. Het zijn maar maantjes. Verderop wordt het een beetje drukker, wat manen betreft, maar…. de toon is gezet: onze maan is met haar 3476 km diameter de vierde grootste in ons zonnestelsel en meer dan de moeite om eens tijd te besteden aan de huidige theorieën.

 Het ontstaan van de maan.

 Onder deze titel sommeerde Dirk drie verschillende theorieën; het invangen van een  object, een inslag van een object en een nucleaire ontploffing in het aardinterieur.

 1-      Vreemd object ingevangen?

 Volgens de invangtheorie is onze maan op dezelfde manier ontstaan als de manen van Mars: objecten die te dicht bij de planeet kwamen zijn door het zwaartekrachtveld opgeslokt en hebben zo hun baan om de planeet gevonden. Bij Mars is het heel duidelijk dat zijn manen ingevangen planetoïden zijn, want het zijn kleine, aardappelvormige objecten zoals we ze in de planetoïdengordel veel tegenkomen. Onze maan is zeker geen planetoïde, maar zou bijvoorbeeld een object kunnen zijn dat in een verre regio van ons zonnestelsel is gevormd. Dat zou verklaren waarom de dichtheid zo laag is.

2-      Inslag van een object ter grootte van Mars.

 Deze theorie stelt dat de jonge aarde in botsing is gekomen met een groot object, volgens berekeningen ongeveer zo groot als de planeet Mars. Bij die botsing is een flink deel van de aardmantel aan puin geslagen en de lucht in gevlogen, waar het onder invloed van de zwaartekracht is samengebald tot de maan. De aarde is tegelijkertijd hersteld van de inslag, zodat we nu geen krater meer kunnen vinden. Het ingeslagen object is door de maan en de aarde opgenomen. De aarde moet heel jong zijn geweest toen dit gebeurde, want alleen een hete planeet kan bekomen van zo’n grote inslag. Onder de voor: de dichtheid van de aarde en de maan meten we  voor beide 3.2 gr/cm2 en de zuurstofisotopen van aarde en maan meten gelijk. Tegen: lijken niet op elkaar.

 3-      Ontstaan uit een nucleaire ontploffing in het aardinterieur.

 Onder deze noemer schuilt de uitleg dat een deel van de aardmantel wegzonk naar het binnenste van de planeet, daar een nucleaire ontploffing genereerde en materiaal in gasvorm uitspuwde. Het uitgespuwde materiaal condenseerde in een omloop om de aarde in hetgeen we nu als onze maan herkennen.

 Invloeden van de maan op de aarde.

 De meest bekende invloedsfeer van de maan op de aarde kennen we als de getijden. Getijden zijn het gevolg van de zwaartekracht die twee hemellichamen op elkaar uitoefenen en  neemt recht evenredig toe met hun massa's, maar neemt kwadratisch af met de onderlinge afstand. Voor het getij zijn alleen maan en zon van belang, de invloed van andere hemellichamen is volstrekt verwaarloosbaar. De krachten van maan en zon werken op de gehele aarde, waarbij de grootte en richting verschillen, afhankelijk van de positie.

Door de aardrotatie verandert de oriëntatie van het krachtenveld ten opzichte van de aarde doorlopend. Het gevolg is dat elk punt op aarde zich periodiek in een maximum van het krachtenveld bevindt en dan weer in een minimum ervan. Als het hemellichaam (maan of zon) in het vlak van de evenaar staat, dan zijn beide maxima en minima van het krachtenveld behorende bij dat hemellichaam gelijk. Staat het hemellichaam niet in het equatorvlak, dan geldt voor elk punt op aarde dat niet op de evenaar ligt dat het ene maximum groter is dan het andere. Op hogere breedte is dat waarneembaar doordat de beide hoogwaterstanden op een dag dan niet aan elkaar gelijk zijn. Soms is er dan zelfs maar één hoogwater per dag.

De totale getijkracht wordt veroorzaakt door de maan en de zon. De getijkracht is omgekeerd evenredig met de derde macht van de afstand en evenredig met de massa van het aantrekkende lichaam. Omdat de schijnbare grootte van de maan ongeveer gelijk is aan die van de zon, is de getijkracht evenredig met de dichtheden van beide: de invloed van de maan op de getijden is daarom ruim tweemaal zo groot is als die van de zon. De invloed van andere hemellichamen is volledig te verwaarlozen.

Dirk stelde dat de getijdenwerking 600 miljoen jaren geleden enorm gewest moest zijn. Alles had te maken met de omloopsnelheid van de planeet. Stranden met een breedte van 200 km zouden regel zijn, geen uitzondering. Het was in deze tijden dat het zeeleven aan land kwam.

De aarde als stofzuiger.

Onze aardbol telt 170 inslagkraters (serieuze inslagkraters). De achterkant van de maan is bezaaid met inslagkraters, veel meer dan aan de voorkant. Dit is te wijten aan de aardgebonden rotatie. Net als Jupiter die dé stofzuiger van ons zonnestelsel is, vrijwaart de maan ons van meerdere inslagen. We maakten de gedachtenoefening in welke mate het al dan niet inslaan van een object op aarde een invloed heeft op (Darwinistische) evolutie, aanpassen om te overleven.

De maan heeft een stabiliserende invloed op de aardas.

De maan zou verantwoordelijk kunnen zijn voor het verhinderen van het wegzakken van de aardas t.o.v. de evenaar. Hier moest even het één en ander verduidelijkt worden, weer met behulp van pen en plateau. Ons magnetisch veld zou er ook heel anders uitzien moesten we geen maan hebben. Dirk nam ons mee naar het inwendige van de aarde en besprak de lagen van onze planeet. De vaste kern, de vloeibare kern die met een andere snelheid om de vaste heen draait en de mantel met korst. De draaiingen binnen onze planeet wekken een magnetisch veld op. Dit magnetische veld beschermt ons tegen de schadelijke invloeden die onze planeet ondergaat vanuit de ruimte. Ook inslagen uit het verleden hebben bijgedragen aan de sterkte van het huidige magneetveld.

Dirk sloot zijn verhaal af met de vermelding dat alle bovenstaande beschrijvingen actuele theorieën zijn, vatbaar voor discussie, maar dat we een volgende maal als we een kijkavond hebben met een (storende?) maan toch even moeten nadenken over het feit dat veel mogelijk werd dank zijn onze maan!

De moderator dankte Dirk voor zijn tijd en moeite en sloot de bijeenkomst om 23.50u. Dank aan alle aanwezigen voor hun inbreng en aanwezigheid.

                                                                                                                                 LBe

(opname LBe)

November 2011 heeft records gebroken. Slechts 7 mm regen op de ganse maand. Met dit gegeven en de voorspellingen voor de komende 48 uren in gedachten begonnen we aan de Nationale Sterrenkijkdagen 2011. We hadden ons opgegeven als waarnemingsplaats en bezoekers zouden welkom zijn op 2 en 3 december. Er was een heleboel promotiemateriaal aanwezig ter bedeling.  Vrijdag 2 december, rond zes uur ’s avonds begon de opbouw van de kijkers. Er was een mooie verzameling kijkers  in het veld. De refractor van onze voorzitter en de kringkijker onder de koepel en op het veld vonden we de opstellingen van Job , Franky, Dirk en Lambert. Dit bracht het totaal kijkers op 6 stuks. Spiegelkijkers, lenzenkijkers en een catadioptrische kijker, van alles wat! Job en Lambert gebruikte de aanvang van de avond om snel enkele experimenten door te voeren, in voorbereiding naar hun volgende expeditie naar Grandpre. Kwestie van dan geen tijd te verliezen en te kunnen genieten van een goede voorbereiding.

Het weer? Volgens de voorspellingen zou het vrijdagavond moeten gebeuren, de berichten voor zaterdag waren uiterst deprimerend. Goed, niet goed, twijfelachtig, …we gingen er voor en werden met af en toe brede opklaringen toch beloond voor onze moeite. In het begin was het afwachten. Wachten op een paar sterretjes, misschien net genoeg om de kijkers af te stellen en dan te kunnen beginnen in volgmodus. Na een poosje kregen we onze kans…snel afstellen en uitrichten en dan de bezoekers laten genieten van beelden van Jupiter met 5 duidelijk zichtbare manen. De aanwezige jeugd keek zijn ogen uit en verwonderde zich toen we overschakelde naar onze eigen maan. “Waaaauw , ik zie bergen…..”. Niet alleen de jeugd, maar ook de aanwezigen volwassenen genoten van hetgeen we lieten zien. We hebben tijdens de ganse activiteit vragen beantwoordt,  dingen uitgelegd, verduidelijkt, af en toe met een kwinkslag, met vergelijkingen, zodat de boodschap steeds overkwam. Gelukkig hadden we nog opnames op de camera staan zodat we de aanwezigen toch konden laten genieten van beelden die we onder goede omstandigheden kunnen zien door onze kijkers. Men was danig onder de indruk van hetgeen onze kijkers kunnen. Tijdens de sessie hadden we aandacht voor de experimenten van Dirk die afgelopen week bezig is geweest met het fotograferen van de zon. Zelfgemaakte filters en deze toegepast op zijn kijker werden middels een serie foto’s onder onze aandacht gebracht. Dirk zal deze opnames nog posten zodat ze op onze website te zien zullen zijn. Toen een serieuze bewolkingsband zijn intrede deed werd er afgebouwd op het veld, terwijl Jan nog enkele bezoekers vergastte op beelden van Jupiter door de lenzenkijker. Het overgebleven promo-materiaal werd opgeslagen in de sterrenwacht, alsook het info-bord dat Job gemaakt heeft. Dit info-bord zal één dezer dagen opgehangen worden aan de centrale mast van de sterrenwacht zodat elke bezoeker voortaan tijdig weet heeft welke onze toekomstige activiteiten zijn. Dit zal zeker bijdragen aan meer bezoekers.

Het succes van deze kijkavond mag zeker weggeschreven worden op de aanwezigheid en de bereidwilligheid van de deelnemers, op de diversificatie die we telkens aan de dag leggen en…..het feit dat we kwaliteit hoger stellen dan kwantiteit. Niet alleen de leden die met hun kijkers in de weer waren, maar zeker ook de andere Noorderkroners die, door hun interactie, de bezoekers opvingen en stimuleerden te kijken door de opgestelde kijkers. Het was een mooi werkend geheel!  We sloten af in de taverne, onder het genot van een verwarmend drankje, rijkelijk ondersteund met humor.  We constateerden dat we eigenlijk één grote familie zijn, niet enkel door onze gedeelde liefde voor de ruimte, maar schijnbaar ook door (al dan niet bewuste) gedragspatronen  De aanwezigen weten wat we hiermee bedoelen! We noteren deze activiteit als zijnde een geslaagde avond!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               LBe

Enkele maanopnames, genomen tijdens de Nat. Sterrenkijkdagen 2011: (zoek de x op de maan!)

2 en 3 december 2011: we staan weer voor de zoveelste editie van de Nationale Sterrenkijkdagen, georganiseerd door het VVS, de Vlaamse Vereniging voor Sterrenkunde en aanverwante wetenschappen.

Noorderkroon heeft laten weten dat ze op beide dagen actief in het veld zal zijn. Op beide dagen zijn bezoekers welkom om te komen kijken. We zullen op beide dagen aan onze sterrenwacht (Domein de Bever) met verschillende kijkers in de weer zijn. Op de sterrenwachttoren zal een lenzenkijker opgesteld staan, terwijl op de weide diverse andere telescopen de hemel afspeuren. Heb je je ooit afgevraagd hoe onze mensen foto's maken van objecten die diep in de ruimte, ver buiten het bereik van onze blote ogen, verborgen liggen? Kom gerust eens kijken en maak live mee hoe deze opnames gerealiseerd worden. Ooit eens willen kijken door een sterrenkijker? Ook deze wens kan worden ingewilligd. Iedereen is welkom, deelname is gratis!  Aanvang van de activiteiten: 19.00u. Zorg voor warme kleding, het koelt flink af als de avond invalt. Welkom!!

Zoals eerder beloofd, een kort verslag van de tweede nacht van de sterrenkundige expeditie in Grandpre. Het was een succes!!! Job en Lambert trokken weer op pad en ditmaal waren de verwachtingen hoog! De kristalheldere ochtend deed ons reikhalzend uitkijken naar de avond. Overdag werd de omgeving verkend, tegen de avond de inwendige mens versterkt en dan.....terug op expeditie! Op weg naar de sterren!!

Eenmaal aangekomen op de waarnemingsplaats was het onmiddellijk opbouwen, een beetje sluierbewolking wegkijken en aansluitend: gas geven!!! Vrij snel konden we al een conclusie trekken: ondanks een maan die meer dan 50% verlicht was kregen we toch schitterend mooie beelden op het display van de camera's. Wat gaat dat geven als de maan helemaal onder is?

Tegen 01.30u was het zover: het werd aardedonker en de sterren waren messcherp. We maakten de ene na de andere opname, van mooi tot adembenemend. We gaan de opnames nog een beetje achterhouden omdat we er een presentatie van gaan maken. Onderstaand toch enkele beelden om te "teasen". By the way: nog steeds 30 s-opnames - één dezer gaan we langer belichten. Dank zij een nieuw 2 inch zenitprisma van Lichtenkneckerkan er nu heel ontspannen gefotografeerd worden. De camera is nu altijd "face on" gepositioneerd en er is geen risico meer van botsen met de vork. Een hele verbetering!

VERSLAG VAN DE BIJEENKOMST VAN 28/10/2011

Nadat iedereen voorzien was van warm en/of  koud stelde Dirk zich kandidaat om deze bijeenkomt te begeleiden en Jan werd bereid gevonden om een verslag van deze avond te maken.

 Administrativa

Het vorige verslag werd, na een kleine opmerking over het foutief schrijven van de naam van Franky, (moet zonder C) zonder verdere opmerkingen goedgekeurd.

 Open agenda

1. 1.      Franky heeft foto’s gemaakt en wil zijn werkwijze even toelichten aan de groep

Hij toonde ons prachtig geslaagde opnamen van de Andromedanevel. Voor deze opnamen had hij een donkere locatie gezocht tussen Lommel en Postel. We zagen bijzonder goed geslaagde foto’s waarbij we toelichting kregen over de gebruikte belichtingstijden, ingestelde ISO-waarden enz.  Het verschil tussen 400 ISO en 200 ISO was duidelijk zichtbaar bij het vergroten van de opnames. We zagen zelfs de stofbanden in de nevel. Prachtig werk Franky…

1. 2.      Jan stelde de vraag:Waarvan komt het woord “magnitude” in de sterrenkunde?

Hierop wist Dirk meteen te zeggen dat het verschil in magnitudeschaal wordt verkregen door de telescoop af te dekken en Job merkte op dat er twee soorten zijn: de schijnbare- en de absolute magnitude. Na even overleggen werden de definities duidelijk: Schijnbare magnitude is een schaal voor de helderheid van een ster zoals wij die visueel waarnemen, ongeacht of deze ver weg of dichtbij staat. De absolute magnitude is de helderheid van de ster die ze effectief uitstraalt. Om dit te bepalen wordt de afstand van de ster teruggebracht naar een afgesproken afstand van 10 parsec.

1. 3.      Fons stelde de vraag: Zijn er meer dan 1 universum?

De vraag van Fons kwam naar aanleiding van de aandacht in de pers voor de voordracht van Stephen Hawking in Leuven. Volgens enkele wetenschappers zouden er mogelijk meerdere universa te vinden zijn langs theoretische weg. Er werden enkele theorieën zoals unificatietheorie, stringtheorie, wormgaten, snaartheorie zonder verder verduidelijking aangehaald, maar een antwoord of verduidelijking moest achterwege blijven omdat deze materie boven ons petje gaat.

1. 4.      Franky meldde dat planetoïde EROS op 31 jan 2012 te zien is (met de kijker)

Ze bevindt zich dan op een afstand van 0.179 AE. Lambert dacht te weten dat er een missie is gepland om hiervan monstermateriaal naar de aarde te halen.

1. 5.      Lambert vertelde dat er melding is van een “Aard-Trojaan”

Een trojaan is een brokstuk dat zich in de baan van een planeet bevindt en voor of achter de planeet mee rond de zon reist. Hierover mogelijk volgende bijeenkomst meer.

 Na de open agenda stelde Dirk voor om even kort te pauzeren om dan het woord te geven aan Jan Hermans voor het hoofdthema:

Het hertzsprung-russell diagram

Visueel lijken sterren allemaal hetzelfde behalve dat sommigen helderder zijn dan anderen. Toch is er veel onderzoek gedaan naar de indeling van sterren.

Al in 200 v.C. vond Hyparchos dat de sterren die hij met het blote oog zag best werden ingedeeld in 6 grootteklassen (0-6) a.h.v. hun helderheid. 0 (20tal) = de helderste en klasse 6 de zwakste.

Newton experimenteerde omstreeks 1665 met prisma’s en stelde vast dat wit licht uit 7 hoofdkleuren bestaat. Hij vond het continue spectrum. Later zag Wollaston (eng) lijnen in spectrum maar dacht aan scheidingslijnen tussen de kleuren waren tot in 1814 Fraunhofer met een prisma en een telescoop bij de lijnen zag dat het licht was geabsorbeerd.(absorptielijnen)

Bunsen en Kirchhof stelden nadien vast dat elk gas specifieke lijnen vertoont als het wordt verwarmd. (emissielijnen)

Het spectrum geeft enorm veel informatie. Sterren stralen in allerlei kleuren, hebben specifieke spectraallijnen en de kleur staat rechtstreeks is relatie tot de temperatuur... Genoeg voor een poging te ondernemen om de sterren te sorteren op type.

Pater Angelo Secchi onderzocht op de sterrenwacht van het Vaticaan spectra van meer dan vierduizend sterren en ontdekte dat hij de meeste sterspectra in vier verschillende soorten kon indelen.

• ·         Type I: Witte of blauwe sterren met duidelijke absorptie lijnen van waterstof.
• ·         Type II: Gele of oranje sterren met veel metaallijnen (de zon behoort hiertoe).
• ·         Type III: Oranje tot rode sterren met brede absorptiebanden.
• ·         Type IV: Rode sterren met absorptielijnen van koolstof.

Elders waren er eind 19^e eeuw veel sterren ingedeeld in spectraalklassen (indeling op sterkte van waterstoflijnen) en genoteerd van A, B,C …O . Na verfijning werd de uiteindelijke indeling: O, B, A, F, G, K, M, Deze classificatie geldt ook vandaag de dag nog steeds en genoemde rangorde is zuiver toevallig ook een rangschikking naar kleur en temperatuur.

De O- en B-sterren zijn blauwwit van kleur. De A- en F-sterren zijn wit. De G-sterren geel en de K- en M-sterren hebben een oranjerode kleur.

De O-sterren zijn ook het heetst, de M-sterren zijn het koelst.

 In het begin van de 20^e eeuw merkten de Deense sterrenkundige Eynar Hertzsprung en de Amerikaanse Henry Russell onafhankelijk van elkaar op, dat de spectraalklasse (kleur) van sterrren iets te maken had met de absolute helderheid.

Hertzsprung rekende eerst alle sterren terug naar absolute magnitude. Hij plaatste ze hiervoor allen naar 10 parsec.of 32.5 Lj. Door het plaatsen van die sterren op een diagram verkreeg men een puntenwolk waarin op de verticale as de absolute helderheid van een ster staat, uitgedrukt in absolute magnitude of als de logaritme van de lichtkracht uitgedrukt in zonlichtkracht. (dit is de totale hoeveelheid energie die de ster per seconde uitstraalt).

Op de horizontale as van dit diagram vindt men de effectieve oppervlaktetemperatuur of het spectraaltype van de ster. De ‘koude’ sterren bevinden zich rechts op dit diagram, de ‘hete’ sterren links.

De meeste sterren bevinden zich in een band die het diagram doorkruist van linksboven naar rechtsonder, en die men de hoofdreeks noemt.

Indien de sterren in het diagram geplaatst worden valt het op dat circa 90% van de sterren op een zeer nauwe band van links boven tot rechts onder liggen. Dit is de hoofdreeks. Na de eerste indeling ging Russell ervan uit dat hij hiermee de levensloop van de sterren via de hoofdreeks kon weergeven. Beginnend met lage temperatuur en uiteindelijk eindigen met grote lichtkracht. Het klonk logisch maar hij liep al snel vast bij sommige sterren.

Dat deze band 90% van de sterren bevat komt van het feit dat een ster 90% van haar levensduur in de stabiele fase van waterstofverbranding in de kern doorbrengt. Voor deze sterren geldt tijdens deze stabiele fase een vrij strikt verband tussen temperatuur, lichtkracht, massa en straal. Die vier parameters stijgen of dalen samen, maar een vijfde parameter, de totale levensduur van de ster, die ook aan deze vier verbonden is, varieert omgekeerd: hoe heter, helderder, zwaarder en groter de ster, hoe korter de levensduur.

Vergeleken met onze zon staan alle koelere sterren rechts en hetere links van de lijn. Ze vonden ook dat alle sterren boven een horizontale lijn lichtsterker en groter waren; onder de lijn kleiner en lichtzwakker. Maar er waren ook een aantal sterren die hier niet aan voldeden. Sommige koele rode sterren waren heel helder en groot. De enige mogelijkheid was dat deze sterren een enorm groot oppervlak moesten hebben om toch nog genoeg licht uit te stralen bij lage temperatuur.

Reuzentak:

De reuzentak is het gebied in het Hertzsprung-Russelldiagram waar de reuzensterren staan, sterren die van de hoofdreeks af geëvolueerd zijn. Sterren met een massa van minder dan ongeveer 10 zonsmassa's worden de reuzen die hier worden beschreven, zwaardere sterren worden rode superreuzen na hun hoofdreeks.

Rode reuzen:

Op de rode reuzentak staan sterren die al het waterstof in hun kern hebben omgezet in helium. Ze zijn net van de hoofdreeks af geëvolueerd. In een schil rond die heliumkern wordt waterstof uit de mantel van de ster omgezet in helium en toegevoegd aan de heliumkern. De heliumkern wordt hierdoor als maar zwaarder, compacter en heter, waardoor de mantel van de ster uitzet en door het grotere oppervlak afkoelt; de ster wordt een rode reus.

Horizontale tak:

Wanneer de temperatuur in de heliumkern van een rode reus is opgelopen tot ongeveer 200 miljoen Kelvin, kan helium fuseren tot koolstof en zuurstof. In sterren lichter dan circa 2,3 zonmassa’s start de heliumfusie in de sterkern heel plotseling in wat de heliumflits genoemd wordt; in zwaardere sterren komt de fusie geleidelijk op gang. Met het fuseren van helium in de kern krimpt de ster weer en komt op de horizontale tak terecht.

Sterren op de horizontale tak zijn groter, koeler en helderder dan ze op de hoofdreeks waren en verbranden dus helium in de kern in plaats van waterstof.

Asymptotische reuzentak:

Wanneer al het helium in de kern van een ster uit de horizontale tak is omgezet in koolstof en zuurstof, krimpt de kern net als aan het einde van de hoofdreeks, totdat de fusie hier ook in een schil om de kern kan plaatsvinden. Direct om de koolstof-zuurstof-kern heen bevindt zich de schil waar heliumfusie plaatsvindt, verder naar buiten is nog steeds de schil waar waterstoffusie gaande is. Tijdens de verdere evolutie 'eten' de twee schillen zich een weg naar buiten, waardoor de koolstof-zuurstof-kern steeds zwaarder wordt. Bovendien komen de twee schillen steeds dichter bij elkaar te liggen, waardoor diep in de ster instabiliteit optreedt die bekend staat als thermische pulsen.

Door de hoge temperatuur in de kern is de ster voor de tweede keer gaan opzwellen tot een reus. Deze keer spreken we van de asymptotische reuzentak. De ster wordt nu nog groter dan op de rode reuzentak en gaat ritmisch pulseren, met een periode van ongeveer een jaar. Naar het prototype van de lang-periodieke variabele ster Mira worden deze pulsaties Mira-pulsaties en de sterren Mira-variabelen genoemd. Wanneer zo'n Mira-variabele z'n maximale grootte bereikt, koelt het oppervlak nog meer af en er vormt zich stof. Dit stof, de lage zwaartekracht aan het oppervlak en de hoge lichtkracht van de ster zorgen ervoor dat de ster in een hoog tempo zijn buitenste lagen verliest, totdat alleen de kern overblijft.

Die kern is in eerste instantie enorm heet en zijn felle UV-straling doet het omringende gas (de vroegere mantel van de ster) oplichten als een planetaire nevel. De kern zelf wordt een witte dwerg en koelt, bij gebrek aan verdere kernfusie, alleen nog maar af tot een witte dwerg.

Witte dwergen:

Onder de hoofdreeks vindt met een groep witte dwergen. Dit zijn eindproducten van sterren met lage massa. De weinige energie die ze nog uitstralen is thermische afkoeling. In deze “sterren” vinden geen kernfusies meer plaats. Het zijn resten met een massa van een kleine ster, maar met de afmeting van een planeet.

Blauwe reuzen

Links bovenaan op de hoofdreeks bevinden zich nog de blauwe reuzen. In tegenstelling tot rode reuzen zijn het echte hoofdreekssterren met een enorm hoge massa. De blauwe kleur is een gevolg van hun hoge temperatuur (tienduizenden Kelvin). Ze stralen het grootste deel van hun energie uit in het ultraviolet. De hogere massa gaat gepaard met een nog veel hogere lichtkracht waardoor de totale levensduur drastisch lager is dan bij een ster zoals de zon.

 Evolutiepad

De sterren bevinden zich direct na hun vorming op de hoofdreeks en ze blijven daar circa 90% van hun totale levensduur. Als de waterstof in de kern is gefuseerd tot helium zal de kern door de zwaartekracht inkrimpen. Dit heeft twee gevolgen: ten eerste zal de temperatuur in de kern stijgen tot een niveau dat kernfusie van helium in zwaardere elementen op gang komt. Ten tweede zal rond de samentrekkende ster een zone ontstaan waarin waterstofverbranding plaatsgrijpt; de zogenaamde waterstofschilverbranding. De grote energieproductie die hiermee gepaard gaat doet de lichtkracht van de ster stijgen en de buitenlagen enorm uitzetten. De ster wordt een rode reus en verlaat de hoofdreeks om zich langs de rechterzijde van het diagram naar omhoog te bewegen. De verdere evolutie wordt dan sterk bepaald door de massa van de ster. Het pad dat een ster tijdens haar evolutie in het Hertzsprung-Russell-diagram volgt heet een evolutiespoor.

 diagram

De verticale as bevat de absolute (werkelijke) hoeveelheid energie die de ster uitstraalt en wordt uitgedrukt in de logaritme van de lichtkracht. ( met de lichtkracht van onze zon (3.85 10^26 joule/sec) als eenheid)

Als op de horizontale as ook de temperatuur logaritmisch wordt uitgezet, liggen sterren met gelijke straal op evenwijdige rechte lijnen in het diagram. De afstanden tussen de lijnen van gelijke straal stemmen ook overeen met de logaritme van de straal. Bijvoorbeeld: de afstand tussen de lijn met sterren van 1 zonstraal en die van 10 zonstralen is gelijk aan de afstand tussen de lijnen van 10 en 100, of van 100 en 1000 zonstralen.

 Om deze uiteenzetting af te sluiten wilde Jan nog even een kort filmpje tonen hoe de indeling van sterren uit de bolhoop Omega Centauri verloopt volgens het diagram, maar dit lukte helaas niet en dus moest het slot van deze toelichting voortijdig worden aangekondigd.

 Omstreeks 23h30 dankte Dirk iedereen voor hun aanwezigheid en inbreng en sloot hiermee de bijeenkomst af.

jh

BESTUUR

De afgelopen periode zijn er steeds meer collega’s/leden heel actief en enthousiast bezig met sterrenkunde. Misschien zijn er in onze kring ook leden die interesse hebben om een of andere bestuursfunctie uit te voeren. Bent u zo iemand, geef dan uw kandidatuur op bij de redactie.

Op de algemene ledenvergadering krijgt iedereen gelegenheid aan de bestuursverkiezing deel te nemen.

Een kort verslag van de eerste waarnemingsdag in Grandpre: Job en Lambert kwamen vrijdagavond toe op de waarnemingsplaats, net tegen het invallen van de duisternis. Omdat het wolkendek nog heel prominent aanwezig was, werd er besloten op nog niet te snel te beginnen met de opbouw van de kijkers. Maar goed, want het heeft zowat de hele eerste helft van de nacht geregend. Tegen middernacht, na een wachttijd (met kampvuur!) van 5 uren besloten we om terug naar het hotel te rijden (40 km verderop in Dun sur Meuse). Snel het bed in, met de voornemens om geregeld een blik naar buiten te werpen, op zoek naar opklaringen. Gezien aanhouders altijd (?) winnen, stormden we om 05.30u naar buiten; het was kraakhelder (zie hieronder enkele beelden)! Meteen aan de slag met de camera!

Op dit moment maken we ons klaar voor de tweede run, zaterdagnacht. We houden de weerberichten stijf in de gaten en rukken uit van zodra we ook maar vermoeden dat het gaat openbreken! Verslag van deze run zal eerdaags verschijnen (samen met (hopelijk) een heleboel schitterende foto's).

                                                                                                             Job en Lambert vanuit Grandpre, Frankrijk.

In voorbereiding van onze fieldtrip naar Grandpre en het testen van de nieuwe 2 inch zenitprisma, die moet voorkomen dat de hele optische trein tegen de vork botst, heeft Lambert afgelopen nacht snel even een paar objecten op plaat gezet, zoals dat heet! Omdat je eigenlijk niet zonder de correcte voorbereidingen kan en mag vertrekken, werd nog snel één en ander getest. Niets zo vervelend als straks in Frankrijk met de hele santekraam onder de sterren staan, om dan tot de vaststelling te komen dat er iets niet helemaal klopt.

Het was een redelijk heldere nacht (ook redelijk wat beweging in het veld), met tegen middernacht een plots opkomende mist. De chemische verwarming van de correctorlens en de zenitprisma van Lichtenknecker werden aan een test onderworpen. Qua verwarming: er was een heleboel nodig om de boel "open" te houden. Het zenitprisma is zeer degelijk en voldoet aan alle verwachtingen. Brandpunten zowel visueel als fotografisch zijn geen probleem. Stabiliteit gaat er op vooruit! Op het programma, het fotograferen van allerlei objecten. Tegen middernacht kon Lambert zijn eerste pogingen (dit jaar) op de Orionnevel laten aanvangen. Let wel: Op dat moment was de ligging van Orion verre van optimaal.  

Een greep uit de opnames, in volgorde:M13 - Halternevel - M76 - stukje Andromedanevel - 3x Orionnevel en een stack van 4x M57, de Ringnevel.

We schrijven 30 september 2011. Het verslag van Job:

"Wanneer kansen zich voordoen, moet je ze benutten. Zo gezegd, zo gedaan.  Lambert en ik  trokken er weer vantussen, richting Opitter. Doel: de lat weer een beetje hoger te leggen, vergeleken met de vorige sessie. Soms zit het mee, soms zit het tegen. Deze keer zat het mee. Na deze run zijn er weer enkele objecten die extra toegevoegd kunnen worden aan mijn archief. Het was een mooie heldere avond. Rond de klok van 02.30u moesten we de sessie staken vanwege overdadig hemelvocht. Dauw op de lenzen was niet meer voor te blijven (een gasbrander hielp wel even, nietwaar Lambert?)." Enkele foto's ter illustratie, in volgorde:

M81-82 in de Grote Beer.

IC405 Flaming Star Nebula in de Voerman

M35 + NGC 2158 in de Tweelingen

M27 de Halternevel in de Vos

M31/32 + M110 in Andromeda.

M33 in de Driehoek

Verslag van de Nacht van de Duisternis 2011.

15 oktober 2011, de Nacht van de Duisternis, in het weekend van de Week van het Bos. De werkgroep had tijdens een viertal bijeenkomsten een programma uitgewerkt rond het thema, lichthinder. Op een vrij te bewandelen parcours van 4.5 km waren verschillende standen “ingewerkt”. Als uitvalsbasis kozen we dit jaar voor “Het Mulke”, aan het beging van het Planetenpad.  Met het slechte weer van de voorgaande weken in gedachte, waren we meer dan tevreden met de weersomstandigheden van 15 oktober. Een mooie, heldere avond, een (bijna) kurkdroog parcours, en een heleboel gemotiveerde medewerkers. Noorderkroon had niet minder dan acht (+Eveline!) mensen actief aan het werk! De mensen van de werkgroep begonnen om 15u met de opbouw van het geheel. Het parcours moest uitgezet worden, de diverse standen ingericht. Alle voorbereidingen werden tijdig afgerond, zodat we allen om 19.00u startklaar waren. Een incident met de insectenval maakte dat,  in de laatste fase van de voorbereidingen, toch nog snel één en ander aangepast diende te worden.

 Het parcours, een wandelroute van 4.5 km doorheen het bos en een stukje over de openbare weg, kende haar startpunt aan de parking van het Mulke. Bij eerste stand, de infostand, werden de bezoekers opgevangen. In een korte samenvatting kreeg iedereen uitleg over de activiteit, een gratis consumptiebon en een deelnemingsformulier voor de quiz. Vervolgens werden de wandelaars op pad gezonden met als eerste stand, het planetenpad. Jan Hermans gaf uitleg over ons zonnestelsel en beantwoorde de vragen die gesteld werden. Na het bezoek aan het planetenpad kon men, via de parking, naar de tweede stand: sterrenkijker met de telescopen van de leden van Noorderkroon. We hadden een flinke delegatie in het veld, Job, Tony, Francy en Dirk, met de ondersteuning van Mark, bemanden het instrumentarium. Een flinke bezetting, maar dat was ook meer dan nodig, bleek al vrij snel. Van de stand “sterrenkijkers” voerde da wandeling het bos in op weg naar de volgende activiteit “Welk is de minst energiezuinige verlichting?”, een opstelling waar de kennis van hedendaagse verlichting en hu  energieverbruik getoetst werd. Verder het bos in, zachtjes bijgelicht door kaarsen in bokalen, kwamen de wandelaars bij de stand van het “kruidenvrouwtje”. Leen Vanhout en Rob Buntinx hadden voor de gelegenheid (gelukkig veel) kruidendrankjes gefabriceerd die geproefd konden worden. Voor de kinderen een drankje op basis van vlier en voor  echte mannen (en vrouwen) onder ons, dennenappeljenever (46°), propolis (met jenever (30°)) en een smakelijk brouwsel op basis van jenever en vogelkers (ook 46°). Tegenover de stand van het kruidenvrouwtje kon men een woordje uitleg krijgen bij de geologische tuin, voor de gelegenheid helemaal hersteld in haar oorspronkelijke glorie. Spreker van dienst, onze voorzitter! Verder op de route kwam men nog de stand van de insectenval en de voeldozen tegen. Beide standen werden bemand door enkele mensen van Natuurpunt. Bij de laatste honderden meters  van de route kregen de bezoekers een serie van 10 vragen voorgeschoteld in de vorm van een quiz. De, al dan niet, correcte antwoorden op die vragen kan met afleveren in de laatste stand, het zaaltje bij “het Mulke”. Binnen was het lekker warm, kon men genieten van de gratis consumptie, was er een doorlopende presentatie over lichthinder, konden kinderen zich uitleven met het inkleuren van tekeningen, zich bezighouden met de aanwezige kittens, kortom er was van alles te doen!

 Een voorlopige evaluatie hielden we rond middernacht: het was overweldigend, een ongeziene bezoekersopkomst (we hadden nog snel extra consumptiebonnen moet bijmaken!). De parking stond continue propvol, de toegangswegen idem dito. Bezoekers bleven toestromen tot 21u. Dit gegeven maakte dat er een mooie evenwichtige verdeling van bezoekers was over het hele parcours.

Onder de bezoekers vonden we, onder anderen, de burgemeester, de eerste schepen en  medewerkers van het Stadsbestuur,  die speciaal afkwamen om Evy Steensels, Duurzaamheidsabtenaar Stad Hamont-Achel en werkgroepleider Nacht van de Duisternis, te bedanken voor haar inzet. Het was immers Evy’s laatste werkdag. Voor de werkgroep gaat dit een enorm verlies betekenen. Evy heeft deze taak, tijdens de afgelopen jaren,  professioneel en met heel veel toewijding gedragen. Het daverende succes van de Nacht van de Duisternis 2011, mag best een pluim zijn op haar hoed, een bekroning!!!

 Een pluim voor Evy, maar ook zeker een pluim voor alle aanwezigen die de schouders onder dit initiatief gezet hebben. We zijn trots om, elke keer weer, een feilloze organisatie van Noorderkroon te mogen genieten. Feilloos, omdat iedere Noorderkroner het hart op de juiste plaats heeft, passie heeft voor datgene wat hij “hobby” noemt, en vooral omdat  hij zich tijd en moeite getroost om dit uit te dragen! Dat is populariseren in de ruimste zin van het woord! Proficiat, mannen!! Ook een woord van dank aan Mariette en Tinus van het Mulke, voor de bereidwilligheid en inzet, jullie hebben dit uitstekend aangepakt! Ik sluit dit verslag graag af met de woorden van Francky Beckers: “We zijn goed bezig!!!!

                                                                                                                                                                          Lambert

 Het verslag van de vorige bijeenkomst werd goedgekeurd, althans na rectificatie van volgende punten: Jan merkte op, in de uitnodiging van de kijkavond van september kon je lezen “De dagen lengen, de nachten worden terug langer”. Was dat maar waar, we zouden op den duur tijd overhouden. Dit moest uiteraard zijn “ de dagen KORTEN en de nachten lengen”. Althans……Dirk wist dat, dank zij de afremming van de aardrotatie (zij het zeer langzaam..) er misschien toch wel een beetje waarheid in deze fout te vinden is. We besloten het toch maar te steken op een “zetduiveltje”!! Een andere opmerking kwam van Job: in het artikeltje over de maansverduistering van Francky kon je lezen “. In de jaren ’80 lukte het één iemand van Noorderkroon, als enige in de volledige Benelux, een zwaarbewolkte maansverduistering toch mooi helder te fotograferen.”. Hier moet je niet één, maar twee Noorderkroners lezen. Onze lezers zijn kritisch en zo hoort het!

 Tijdens de bijeenkomst werd een korte uiteenzetting gedaan betreffende de komende  verkiezingen voor de invulling van de bestuursposten. De verkiezingen zullen doorgaan tijdens de laatste bijeenkomst van het jaar, de algemene ledenvergadering ( zie kwartaalagenda). Ieder die zich geroepen voelt om een bestuurs-functie op te nemen kan zich kandidaat stellen. Hoe de mandaten ingevuld dienen te worden  kon je lezen in het augustusblaadje. Uiteraard kan je met vragen terecht bij de huidige bestuursleden.

 Wil je Science Connection blijven ontvangen, dan moet je dringend je abonnement verlengen op: www.belspo.be of www.scienceconnection@belspo.be of stuur het betreffende formulier naar Belspo  Sci-ence Connection    Louizalaan 231  te 1050 Brussel.

 Vrijwilligers die hun instrumenten, kennis en tijd ter beschikking stellen tijdens de Nacht van de Duisternis zijn: kijkersstand: Job, Dirk, Francky. Geologische tuin: Berke. Projectie: Lambert. Planetenpad: Jan.  Zoals eerder gezegd: extra ondersteuning is meer dan welkom, kijkerstand mag gerust uitgebreider zijn. Van de aanwezige mensen wordt verwacht dat ze summier uitleg geven aan de bezoekers. Uit deze uitleg zullen de bezoekers een antwoord moeten zoeken die hen kan helpen de quiz tot een goed einde te brengen.

 We gaan intensiever werken met moderatoren. Lambert werd aangeduid om deze bijeenkomst te leiden. Het verslag zal opgesteld worden door de secretaris.

 Open agenda

1) Mark merkte op dat de LHC-project (Large Hadron Collider) enorm veel geld kost. Mark vroeg zich af wat het doel is van de LHC en welke impact dit zal uiteindelijk zal hebben op het dagelijkse leven.

Het doel van de LHC is om bestaande (waterdichte) theorieën te bewijzen. Om dit te kunnen doen zijn enorm hoge energieën nodig. De uitkomst van deze experimenten zal aantonen of de wetenschap op de juiste weg zit. Zolang je dit niet weet bestaat de kans dat je over een 20-tal jaren hopeloos vast komt te zitten. Dit wil men ten allen koste vermijden. Niet alleen Europa (CERN), maar ook Amerika is bezig met dergelijke experimenten.

2) Jan lanceerde de vraag “waarom valt een satelliet pas na zoveel tijd naar beneden?”.

Als inleidende opmerking kwam eerst de opmerking “ een satelliet is continue in vrije val!” en toen kwam het snelle antwoord: als er wrijving is zal de satelliet sneller naar aarde toe vallen. Hoe hoger een satelliet zit hoe minder wrijving, des te langer de levensduur.  Even was er het misverstand dat men met stuurraketjes werkt om de satelliet op haar plaats te houden. De vracht aan brandstof maakt dit niet interessant. Spionagesatellieten, je weet wel, die snelle jongens, zitten in een elliptische baan en maken gebruik van de wetten van Kepler om stabiel te blijven. Ze spelen dus “kosmisch biljart” in het klein!

3) Jan vroeg aan de groep “Hoe komt men aan parsec?”.

Men wist al vrij snel dat parsec een afstandsmaat is (3.26 lichtjaar). Na enkele bedenkingen en debatten kwam de groep op het volgende antwoord: de afstand van één parsec is het resultaat van een beetje driehoeksmeting. We nemen de lijn zon-aarde als basis en gaan de ruimte in tot we een hoek meten van één boogseconde: we hebben nu een afstand afgelegd van 3.26 lichtjaar = 1 parsec.

4) Francky zag tijdens zijn laatste telescoop-sessie iets in de nabijheid van Shedir. Hij vroeg aan de groep wat hij gezien zou kunnen hebben.

Meteen werd Stellarium ingezet om het betreffende gebied te bekijken: niets dan sterren, geen objecten die zich als een wazig vlekje kunnen manifesteren. Francky had nog gepoogd om met een ander oculair te werken, doch kreeg geen scherpstelling. Tip van de groep: hou dit gebied in de gaten, bij een volgende waarneming, draai eens aan je oculair om uit te sluiten dat er een stofje op het oculair zit. We zullen dit gebied tijdens een eerstvolgende kijkavond eens fixeren. Wie weet……

Na de open agenda werd even tijd voorzien voor een pauze. Na de pauze kreeg Lambert het woord en bracht, speciaal op vraag van onze leden, een uiteenzetting over:

Sterrenkunde op je PC

Aansluitend op de vraag van Francky hebben we eens stap voor stap gedemonstreerd wat je allemaal kan doen en verwachten van populaire planetarium-programma’s. Tegenwoordig kan iedereen planetarium programma’s downloaden. Er is een zeer ruim aanbod op het net. Je kan kiezen tussen betalende software, maar weet dat er juweeltjes zitten in de categorie freeware. Helemaal gratis, maar daarom niet minder. De ontwikkeling van der-gelijke programma’s gaat zo snel dat je van de ene beta-versie naar de andere kan rollen. Steeds worden de pro-gramma’s beter, sneller en uitgebreider. Een kanttekening: let op voor de gratis te downloaden programma’s die aansturingen bevatten voor de robottelescopen. Op aarde zijn een 7-tal robottelescopen (één ervan is SLOOH op de flanken van de Teide op het eiland Tenerife. Als je inlogt op dergelijke systemen zal er automatisch een factuurtje volgen. Je “koopt” waarnemingstijd van een commerciële telescoop.

Terug naar onze freeware-software: enkele interessante programma’s om te downloaden zijn:

Stellarium: www.stellarium.org/
Virtual Moon: www.ap-i.net/avl/en/start
Starry Night: www.freeware.intrstar.net/planetarium.htm
WinStars2/ www.winstars.net/

Let voor het downloaden even op of je de freeware – sharewareversie aanklikt, zoniet kan het wel eens voorval-len dat je gevraagd wordt om een betalingswijze te kiezen.

Om aan te tonen dat niet alle programma het visuele prioritair stellen begon Lambert met het tonen van Auto-Star Suite, het programma dat de kern vormt van zijn Cassegrain. Al snel werd duidelijk dat  hier meer de na-druk ligt op functionaliteit dan wel op het visuele aspect. Er zit een module kijkersturing in, koepelaansturing, logboeken, verschillende modules om CCD-camera’s en beeldverwerking te sturen en de mogelijkheid om zelf geautomatiseerde programma’s te schrijven. Met andere woorden: droog en saai weergegeven, maar wel com-pleet in zijn mogelijkheden.

Het tweede en voor de meesten onder ons het meest interessante object van demonstratie werd het programma Stellarium. Heel snel en absoluut gratis te downloaden van het net en een lust om te gebruiken. Omdat we eer-der al verschillende signalen opgevangen hadden van “ja, ik weet dat het kan, maar weet niet hoe het moet?” Besloten we om alle instellingen, tabs en menu’s eens te doorwandelen en te demonstreren. Het beangrijkste aspect van een dergelijk programma is dat je het moet aanpassen aan je eigen behoeftes. Met andere woorden: zet alle instellingen zoals jij het wil. Origineel zijn de “factory-settings” gegevens die je eigenlijk niet wil gebruiken. Ze zijn enkel goed als je naast de ontwikkelaar woont. Je begint door in de tab “location” je eigen woon-of waarnemingsplaats te definiëren. Heelbelangrijk hier is dat je ook aanklikt deze nieuwe locatie als standaard te willen gebruiken. Om deze setting blijvend te houden kies je in de algemene menu “opslaan instellingen”. Deo je dit niet zal bij een nieuwe opstart van het programma teruggegrepen worden naar de eerdere instellingen die voor jou helemaal fout zijn. Naast locatie kies je voor bepaalde opstartdatum en opstarttijd. Best kies je hier voor de systeemklok en datum (op voorwaarde dat die correct staan, natuurlijk!).

Je bent nu al een hele stap voorwaarts. Nu nog aandacht aan voorkeur-settings, zoals aantal zichtbare sterren, atmosfeer, lichtvervuiling, kleur van bepaalde lijnen, hoeveel stercatalogi wil je downloaden. Wil je een over-vloed aan sterren kan je bepaalde stercatalogi downloaden (gratis). Je kan tot 9 catalogi gaan. Stop je bij 5 stuks, dan heb je al 1.7 miljoen sterren binnengehaald. In praktijk kan je weinig aan met een dergelijke overvloed aan informatie. Dat is een keuze die je best zelf maakt. Als je alles naar je hand gezet hebt kan je beginnen te werken met dit gemodificeerd programma. Je kan waarnemingssessies gaan voorbereiden (het is een tooltje dat we steevast gebruiken tijdens onze bestuursvergaderingen), je kan evenementen zoals zon-maansverduistering gaan simuleren (vooruit en achteruit inde tijd). Je kan planeetovergangen herbeleven, je kan satellieten laten overkomen en dan  weet je eindelijk  welke satelliet je ziet, compleet met alle gegevens! Je kan hetzelfde doen met de planetoïden, meteoren, noem maar op! Het zit er in en wacht enkel tot je het gebruikt. Doorheen de uiteenzetting hebben we ook gebruik gemaakt van de “plug-ins”. Een plug-in is een handig hulpprogramaatje dat helemaal intergreert in het hoofdprogramma. Zo kan je telescopen definiëren en aansturen met Stellarium, je kan verschillende oculairs ingeven en het beeld doorheen je eigen sterrenkijker simuleren op de talloze afbeeldingen die in het programma genesteld zitten. Alles is er, het wacht enkel op jou on geactiveerd te worden naar jouw keuze, jouw instellingen.

Afsluiten deden we met een kort gesproken overzicht van het programma “Virtual Moon Atlas”. Een bijzonde-re fraaie tool voor eenieder die interesse heeft voor het uiterlijke van de maan. Een hoog-gedetailleerde maan-kaart die massa info geeft, een krachtige zoekmachine herbergt en op het diepste niveau overschakelt naar op-names van kraters, rillen, bergen die genomen zijn door de Apollo’s. Ook dit is een aanrader voor de actieve waarnemer!!! Ook het programma “WordWideTelescope” , het programma dat Francky recent geleden ontdekte, werd even geopend en gedemonstreerd. Zoek ook zelf het internet eens af, misschien kom je wel ergens een pareltje tegen en wil je dit delen met onze vrienden!

We hebben ons tijdens deze uiteenzetting beperkt tot het demonsteren van enkele programma’s. Waarom?  Een overdaad aan verschillende programma’s is niet meer overzichtelijk. Speciaal om deze redenen hebben we de nadruk gelegd op het meest (visueel) interessante en toch complete programma; Stellarium. Boodschap is dat als je één dergelijk programma vlot kan bedienen heb je in regel geen moeilijkheden met het initiëren van andere programma’s. De “regels” zijn overal het zelfde, de functietoetsen en aansturing kunnen hier en daar wel wat verschillen, maar daar ben je snel doorheen.

Rond 23.30u sloten we af en werden de aanwezigen bedankt voor hun inbreng in deze interactieve bijeenkomst. Allemaal succes  gewenst in het “aanpassen naar eigen je behoeften” en geef eens feedback van je bevindingen.  Nagekomen reacties tonen aan dat verschillende aanwezigen nu effectiever met dergelijke programma’s aan het werk zijn getogen! Een win-win situatie voor ieder!!
            LBe

Verslag van de kijkavond 23 september 2011.

2011 lijkt, qua kijkavonden, een goed jaar te worden. Op vrijdagavond was er weer een flinke delegatie Noor-derkroners actief met hun kijkers. Dirk, Job, Franky en Lambert hadden hun kijkers opgesteld en waren hoopvol in de afwachting naar een heldere, donkere nacht. Het was nog een hele poos wachten tot de laatste (?) lichten gedoofd werden, ondertussen werd nog één en ander binnen in de sterrenwacht gedaan, kijkers afgesteld, scherp gesteld, gebabbeld over “melkwegen”, het plaatselijke uitzicht werd bewonderd en besproken  en na het doven van de laatste lichten kon de kijkavond pas echt losbranden.

Francky was in gevecht met een haperende handset, met als gevolg dat zijn montering dingen deed die hij niet wilde. Met ondersteuning van verschillende aanwezigen werden de fabrieksinstellingen herlezen en kwamen we tot de conclusie dat één en andere niet loopt zoals het hoort. Francky zal één dezer dagen een nieuwe handcon-troller ontvangen. We hopen dat zijn ”goto- problemen” dan opgelost zijn. Berke,  Jan en Paul hebben intensief meegedacht en ondersteuning geleverd, daar waar nodig. Bij het fotograferen  hielp Lambert nog even met het scherpstellen en de juiste instellingen en de Francky’s allereerste foto met scherpe wolkenbanden op Jupiter was een feit. Lambert benadrukte het stappenplan als je wil fotograferen. Uitlijnen en aandacht naar scherpstelling en je foto is al voor de helft geslaagd ( en zorgen voor opgeladen batterijen!!.

Ook Job was fotografisch aan het werk. In alle stilte en sereniteit, maar Job stootte alle aanwezigen naar de kroon door verschillende objecten tot 5 minuten lang te belichten. Een hele reeks beelden van de Andromedane-vel, x-h Per en dies meer waren het resultaat. Job is momenteel met de camera-settings aan het experimenteren. Ook een manier om de kwaliteit van je opnames te upgraden. Later op de avond verplaatste Job zijn configuratie omp meer zicht te hebben op de Melkweg met daarin de Halternevel en de Ringnevel. We kijken uit naar de resultaten. Dirk was, midden de fotografen, visueel bezig. Hij richtte zijn Newton op de objecten die we voorgeschoteld kregen. Een handig gadget dat  Dirk in elkaar geknutseld had was zeker een hulp bij het opzoeken van gegevens. Wil je weten wat het was? Vraag het eens aan Dirk, misschien kan je er  achter komen hoe hij het voor elkaar krijgt om een bestaand item zodanig om te vormen dat iedere amateurastronoom dat gadget zou willen hebben. Nieuwsgierig geworden?

Ook Lambert was uitgerukt in vol ornaat. Ditmaal echt in vol ornaat, want er stonden twee experimenten op het programma. Naast gewoon fotograferen door de telelens (750mm eff.), opnames maken met de (Deep Sky Imager) DSI II-imager en als tweede experiment, het uittesten van de focal reducer, zodat de Cassegrain kan fotograferen  bij een openingsverhouding van f6.3 in plaats van f10, een hele winst in lichtkracht.
 
Na heel lang zoeken heeft Lambert eindelijk de juiste drivers voor de CCD-camera kunnen vinden. De oude dri-vers werkten niet onder Windows 7. Nu er eindelijk nieuwe drivers verkrijgbaar zijn kon het testen van start gaan. In eerste instantie leek het niet te werken; een leeg scherm. Na een hele resem settings kwam opeens het eerste beeld binnen. Snel even een heldere ster in beeld brengen om zo optimaal mogelijk scherp te stellen en dan de eerste testen op M57, de Ringnevel. Al vrij snel waren de eerste beelden binnen. De ringnevel met duidelijk herkenbare centrale ster, met boven en onder de uitlopers in de ring. Verschillende beelden werden gemaakt, verschillende settings getest. Omdat er nogal wat vocht neersloeg op de laptop werd besloten om dit experiment te beëindigen en te starten met het volgende experiment: doorgedreven fotograferen met de nieuwe optische trein voor de Cassegrain. Door meer lichtwinst dankzij de lagere f-waarde kan de belichtingstijd gereduceerd worden. Alle middelen zijn hierbij meer dan welkom. De optische trein presteerde boven verwachting. De allereerste beelden waren testopnames om zo scherp mogelijk te gaan zitten en toen: het echte werk: een opname van de Andromedanevel met heuse donkere stofbanden: we zijn gelanceerd!!!! Een meer dan uitspringende planetaire nevel NGC 6826,  een overweldigende dubbele sterrenhoop, een hele reeks beelden van Jupiter (ook met de equatoriale banden), een meer dan subliem (met drie kleuren!) Kleine halternevel M76 Per, beeldvullende open sterrenhopen, en dat alles in een heel andere afmetingen dan we gewoon zijn. Om kort te zijn: een festijn om aanwezig te zijn op deze kijkavond.

Het enige minpunt, er waren er nog die dit opmerkten, is dat we vanaf de weide maar een (zeer) beperkt zicht hebben op de hemel. Lambert heeft meer dan 60% van zijn “guided tour” moeten cancelen omdat de bomen steeds in het zicht stonden. Job en Lambert hebben nog tot diep in de na-nacht zitten wachten totdat M27 en M57 terug achter de bomen uit zouden komen: tevergeefs. Tegen half drie besloten we de strijd te staken, in te pakken en huiswaarts te keren. Anyway: het was toch een nacht om te herinneren, ondanks de koude, het vocht, de lichthinder, we hebben toch weer in een kameraadschappelijke manier elkaar kunnen helpen en ondersteunen op weg naar nog betere resultaten. En dat is waar het echt om gaat! Dank aan alle aanwezigen die samen met ons de koude getrotseerd hebben! Tot een volgende maal (met een vuurtje en Fonskes erbij?).
            LBe

 Kwartaalagenda:

Oktober 2011.      
Studiebijeenkomst:   28 oktober Joy 20.15u
Open  agenda & “HRD” door Jan Herman
                             
                 Kijkavond :   Nacht van de Duisternis aan het Mulke.
                 Wanneer:      15 oktober 2011 aanvang  NvdD: 19u (kijkers worden verwacht voor de opbouw om 18.00u)
                 Kijkers te gebruiken: zoveel als mogelijk.

November  2011.      
Studiebijeenkomst:  11-11-11
Open agenda &  “Het Maanverhaal” door Dirk Schuurmans
                    
                 Kijkavond :   Wintersterrenbeelden en deepsky 
                 Wanneer:      25-11-2011  om 19.00u aan de sterrenwacht
                 Kijker te gebruiken: zoveel mogelijk!!!!

 December 2011.   
Studiebijeenkomst:  Algemene Ledenvergadering .
Wanneer:  16 december 2011  om 20.15u in de Joy
Programma; -Eindejaarspeech door de voorzitter, kasverslag , jaarverslag, quiz(en), bestuur, animatie (nog over nadenken….voorstellen?)- Verkiezing  bestuur                     
     Kijkavond : Nationale sterrenkijkdagen 
                 Wanneer:    2-3 december 2011  vanaf 19.00u  aan sterrenwacht.        
                  Kijker te gebruiken:  Oproep voor meerdere kijkers op het veld.

Vrijwilligers gezocht!!!!

Zoals je elders kon lezen in dit blaadje, hoe sterker we voor de dag komen tijdens de Nacht van de Duisternis, des te meer indrukken laten we achter. Heb je tijd en goesting, aarzel niet en kom onze rangen versterken op 15 oktober aan het Mulke te Achel. Het beloofd weer een onvergetelijke avond te worden.

Mensen die ons willen helpen met de opbouw van het geheel, komen best op zaterdag 15 oktober tegen drie uur aan op de parking van het Mulke (aanvang van het planetenpad). Alle hulp is welkom. Zij die onze kijkerstand willen versterken: hou je niet in en kom erbij!!!

Tot dan!

Noorderkroner Francky stuurde afgelopen dagen onderstaande foto's door. Enkele opnames van de Andromedanevel, Jupiter en de Pleiaden. Francky stuurde geen bijkomende informatie over hoe de beelden gemaakt werden, welke belichtingstijd, etc. Misschien een volgende maal?

Nog snel even, nu het nog kan, enkele foto's posten van onze laatste run onder de sterren. Job en Lambert hebben in extremis nog snel een nachtje meegepikt. De weersvoorspellingen (en de opkomende maan) maken dat we voorlopig op onze honger blijven zitten. Het einde van de Messier-reeks is een feit, we zijn stillekens aan overgeschakeld naar de NGC's en de IC's. De eerste opnames zijn al binnen en zullen eerdaags verschijnen.

Snel een greep uit de opnames van Lambert. De gebruikte techniek? Nog steeds met de optische trein in het primaire brandpunt van de Cassegrain. Bijzonderheid is dat geen enkele opname langer belicht is dan 30 seconden! De opnames van Job komen er aan! De resultaten zitten in stijgende lijn, oordeel zelf!

Een volgende lading foto's die gepubliceerd zullen worden zijn die van Francky!

Job heeft een enorme zonnevlek gefotografeerd in de ochtend (08u)op 28 september 2011. Job maakte gebruik van de mist als natuurlijk filter. De maan is gefotografeerd door een 1000 mm telelens. Camera FujiFinePix S5Pro.

Na de kijkavond van 23 september 2011, dewelke Job en Lambert afsloten om 03.00u, was er nog steeds dat gevoel van "ik wil die objecten achter die bomen (zie vorig verslag) ook nog fotograferen...". Het was Job die daags nadien, 24 september, de boel triggerde om nog eens uit te rukken. Ditmaal naar Opitter voor een vrije horizon en toegang tot alle objecten. De wagens waren nog steeds geladen, de batterijen terug opgeladen. Geen reden dus om neen te zeggen.

Om 21.30u waren we terplekke. Opbouwen in volslagen duisternis, we kunnen het! Na een snelle opbouw en afstellingsronde kon deel twee van het festijn beginnen. We gingen verder waar we gisteren gestopt waren. Job fotografeerde vanaf de EQ6Pro en Lambert was nog steeds bezig met de Cassegrain en de nieuwe optische trein. Vandaag moest het gebeuren! De eerste opnames waren goed, dan maar aan de settings van de camera sleutelen en toen.......waren de resultaten verbluffend!

Blij dat we getuige konden zijn van elkaar realisaties, want anders zou je nog gaan twijfelen of dit allemaal eigen werk zou kunnen zijn. Job ging (weer) belichten tussen vier en zes minuten. Lambert bleef zitten op de 30 seconden vanwege verzadiging bij nieuwe settings. We bleven actief tot half drie in de ochtend. Toen was het op! Vochtigheid en correctorplaten die compleet dicht zaten deden ons besluiten dat het gedaan was. Het resultaat? Zie hieronder een greep uit een serie van een vijftigtal opnames die Lambert maakte. De opnames die Job maakte (en een verslagje) zullen één dezer dagen verschijnen.

Hoe groot de Ringnevel is door de CCD-Camera?  Onbewerkt beeld, werkelijke afmetingen (niet uitgesneden of vergroot) Een voorbeeldje....

2011 lijkt, qua kijkavonden, een goed jaar te worden. Op vrijdagavond was er weer een flinke delegatie Noorderkroners actief met hun kijkers. Dirk, Job, Franky en Lambert hadden hun kijkers opgesteld en waren hoopvol in de afwachting naar een heldere, donkere nacht. Het was nog een hele poos wachten tot de laatste (?) lichten gedoofd werden, ondertussen werd nog één en ander binnen in de sterrenwacht gedaan, kijkers afgesteld, scherp gesteld, gebabbeld over “melkwegen”, het plaatselijke uitzicht werd bewonderd en besproken  en na het doven van de laatste lichten kon de kijkavond pas echt losbranden.

Francky was in gevecht met een haperende handset, met als gevolg dat zijn montering dingen deed die hij niet wilde. Met ondersteuning van verschillende aanwezigen werden de fabrieksinstellingen herlezen en kwamen we tot de conclusie dat één en andere niet loopt zoals het hoort. Francky zal één dezer dagen een nieuwe handcontroller ontvangen. We hopen dat zijn ”goto- problemen” dan opgelost zijn. Berke,  Jan en Paul hebben intensief meegedacht en ondersteuning geleverd, daar waar nodig. Bij het fotograferen  hielp Lambert nog even met het scherpstellen en de juiste instellingen en de Francky’s allereerste foto met scherpe wolkenbanden op Jupiter was een feit. Lambert benadrukte het stappenplan als je wil fotograferen. Uitlijnen en aandacht naar scherpstelling en je foto is al voor de helft geslaagd ( en zorgen voor opgeladen batterijen!!.

Ook Job was fotografisch aan het werk. In alle stilte en sereniteit, maar Job stootte alle aanwezigen naar de kroon door verschillende objecten tot 5 minuten lang te belichten. Een hele reeks beelden van de Andromedanevel, x-h Per en dies meer waren het resultaat. Job is momenteel met de camera-settings aan het experimenteren. Ook een manier om de kwaliteit van je opnames te upgraden. Later op de avond verplaatste Job zijn configuratie omp meer zicht te hebben op de Melkweg met daarin de Halternevel en de Ringnevel. We kijken uit naar de resultaten. Dirk was, midden de fotografen, visueel bezig. Hij richtte zijn Newton op de objecten die we voorgeschoteld kregen. Een handig gadget dat  Dirk in elkaar geknutseld had was zeker een hulp bij het opzoeken van gegevens. Wil je weten wat het was? Vraag het eens aan Dirk, misschien kan je er  achter komen hoe hij het voor elkaar krijgt om een bestaand item zodanig om te vormen dat iedere amateurastronoom dat gadget zou willen hebben. Nieuwsgierig geworden?

Lambert was uitgerukt in vol ornaat. Ditmaal echt in vol ornaat, want er stonden twee experimenten op het programma. Naast gewoon fotograferen door de telelens (750mm eff.), opnames maken met de (Deep Sky Imager) DSI II-imager en als tweede experiment, het uittesten van de focal reducer, zodat de Cassegrain kan fotograferen  bij een openingsverhouding van f6.3 in plaats van f10, een hele winst in lichtkracht. Na heel lang zoeken heeft Lambert eindelijk de juiste drivers voor de CCD-camera kunnen vinden. De oude drivers werkten niet onder Windows 7. Nu er eindelijk nieuwe drivers verkrijgbaar zijn kon het testen van start gaan. In eerste instantie leek het niet te werken; een leeg scherm. Na een hele resem settings kwam opeens het eerste beeld binnen. Snel even een heldere ster in beeld brengen om zo optimaal mogelijk scherp te stellen en dan de eerste testen op M57, de Ringnevel. Al vrij snel waren de eerste beelden binnen. De ringnevel met duidelijk herkenbare centrale ster, met boven en onder de uitlopers in de ring. Verschillende beelden werden gemaakt, verschillende settings getest. Omdat er nogal wat vocht neersloeg op de laptop werd besloten om dit experiment te beëindigen en te starten met het volgende experiment: doorgedreven fotograferen met de nieuwe optische trein voor de Cassegrain. Door meer lichtwinst dankzij de lagere f-waarde kan de belichtingstijd gereduceerd worden. Alle middelen zijn hierbij meer dan welkom. De optische trein presteerde boven verwachting. De allereerste beelden waren testopnames om zo scherp mogelijk te gaan zitten en toen: het echte werk: een opname van de Andromedanevel met heuse donkere stofbanden: we zijn gelanceerd!!!! Een meer dan uitspringende planetaire nevel NGC 6826,  een overweldigende dubbele sterrenhoop, een hele reeks beelden van Jupiter (ook met de equatoriale banden), een meer dan subliem (met drie kleuren!) Kleine halternevel M76 Per, beeldvullende open sterrenhopen, en dat alles in een heel andere afmetingen dan we gewoon zijn. Om kort te zijn: een festijn om aanwezig te zijn op deze kijkavond.

Het enige minpunt, er waren er nog die dit opmerkten, is dat we vanaf de weide maar een (zeer) beperkt zicht hebben op de hemel. Lambert heeft meer dan 60% van zijn “guided tour” moeten cancelen omdat de bomen steeds in het zicht stonden. Job en Lambert hebben nog tot diep in de na-nacht zitten wachten totdat M27 en M57 terug achter de bomen uit zouden komen: tevergeefs. Tegen half drie besloten we de strijd te staken, in te pakken en huiswaarts te keren. Anyway: het was toch een nacht om te herinneren, ondanks de koude, het vocht, de lichthinder, we hebben toch weer in een kameraadschappelijke manier elkaar kunnen helpen en ondersteunen op weg naar nog betere resultaten. En dat is waar het echt om gaat! Dank aan alle aanwezigen die samen met ons de koude getrotseerd hebben! Tot een volgende maal (met een vuurtje en Fonskes erbij?).

Op woensdag 14 september was Lambert te gast als spreker bij de grensoverschrijdende  fotogafievereniging "Ut Klikt". Lambert gaf een presentatie met titel "Astrofotografie", een gesproken, maar vooral een visueel onderbouwd verhaal. Het doel van de presentatie was het "triggeren" van nachtfotografie. Met nacht bedoeld Lambert echt nacht....zo donker mogelijk. Eerst werd even aandacht geschonken aan het instrumentarium om dan, geleidelijk aan, van stilstaande camera op statief door te stoten naar het werk dat we tegenwoordig presteren met onze kijkers. Meeste aandacht ging uiteraard naar datgene wat de aanwezigen zelf zouden kunnen realiseren. Wat moet ik doen om een mooie nachtopname te maken? Waar ga ik mijn camera opstellen? Hoe ga ik mijn camera op- en afstellen? Welk zijn kritische waarden? Wat kan en wat kan niet? Kortom, het was een sessie, gevuld met kant en klare informatie, met als doelstelling: zelf beginnen, experimenteren en eigenhandig je eerste echt donkere nachtopnames te  realiseren.

Natuurlijk was er ook tijd voor het "grotere" werk, onze resultaten met onze kijkers, onze technieken, enz. Er was steeds toelichting over hoe een bepaald beeld gemaakt werd, welke apperatuur gebruikt werd, hoe een sterrenkijker werkt, de voor- en nadelen van verschillende systemen, kortom: alle vlakken werden even aangeraakt, maar de nadruk lag op de basis: Hoe maak ik een fraaie foto van een nachtelijke hemel? Het werd duidelijk dat een camera een schitterend hulpmiddel is om onzichtbare dingen toch visueel te krijgen!

Het was een fijne ervaring om met mensen te spreken die hun camera door en door kennen. Dan ben je al een hele stap vooruit! Het publiek was dermate "getriggerd" dat er, na afloop, gevraagd werd wanneer er gelegenheid is om eens een kijkavond mee te kunnen maken en misschien na die ervaring....eens een heuse initiatieavond "nachtfotografie"? Uiteraard hebben we hier geen neen tegen gezegd!! In eerste instantie was er de aanbeveling  om eens langs te komen tijdens de Nacht van de Duisternis aan het Mulke op 15 oktober en/of 2-3 december tijdens de Nationale Sterrenkijkdagen aan de sterrenwacht.

We houden de website van" Ut Klikt" in de gaten. Misschien verschijnen binnen afzienbare tijd de eerste opnames?

                                                                                                                                                     Lambert

 Wil je Science Connection blijven ontvangen, dan moet je dringend je abonnement verlengen op: www.belspo.be of www.scienceconnection@belspo.be of stuur het  formulier dat je ontving in de laatste uitgave naar Belspo  Science Connection    Louizalaan 231  te 1050 Brussel.

Job's tweede sessie met zijn HEQ6Pro-montering was een daverend succes!!! Job bezorgde een hele rits foto's die hij maakte tijdens de nacht van 31-08-2011. De sessie ging van start na middernacht. Job hoopte op mooie opnames, ondanks het feit dat we de laatste dagen fors geplaagd werden door extreme luchtvochtigheid. Job nam tijd om een zo perfect mogelijke poolafstelling te bekomen. De kwaliteit van de opnames staat of valt bij dit gegeven. Het resultaat....oordeel zelf!!!!

De afbeeldingen tonen (in volgorde): M13 Hercules, M27 Halternevel, M57 Ringnevel, open sterrenhopen M36-38 Auriga, omgeveing M1 Krabnevel in de Stier, M45 Pleiaden, M31 Andromeda nevel, Open sterrenhoop M 37 Auriga en het eerste beeld van M42 de Orionnevel (omstandigheden waren verre van optimaal).

Een vrijdagavond, zoals zovele. Deze keer ééntje met een maan die, naar onze maatstaven, stevig zou storen. Omdat bij Job de vingers al geruime tijd jeukten, er lag een spik-splinternieuwe montering te wachten op ingebruikname, besloten Lambert en Job toch een maan-overgoten nacht te spenderen onder de sterrenhemel. Hieronder een weergave hoe Job de nacht beleefde:

Nightwatch

En ja, we trokken er weer op uit om een nacht te gaan observeren. Wie? Den Lambert en Job.

We schrijven de datum: 19-08-2011, een vrijdagavond. De  start was voorzien rond de klok van 21.00 uur waar we elkaar zouden ontmoeten op de parking van Opitter. Lambert loodste mij naar een mooie observatieplaats midden tussen de mais met daartussen een open weide. Op een landweggetje stelden wij onze apparatuur op. Ondertussen werden we verwelkomd door een heel grote groep boerenzwaluwen, een voorteken van de wintertrek. Ook diverse uilen lieten zich horen, dus “we were not alone”. De ene foto na de andere werd gemaakt tijdens dit leuke gebeuren, met de nadruk kwam op mijn nieuwe aanwinst, de EQ6. Het opzetten ging gepaard met de nodige humor en uiteindelijk stond de montering klaar om “first light” te gaan vangen. De start ging niet zo als we gehoopt hadden. Er waren grote velden bewolking, maar ertussen ging het wel. Het was dus lastig om het een en ander hierdoor goed afgesteld te krijgen, maar uiteindelijk…. Na de afstelling konden we beginnen en werden de eerste foto’s geschoten awel door Lambert, den andere had het nog steeds niet voor elkaar, maar doorzetten is het credo en zo geschiede. Verschillende emmetjes en ngc tjes passeerden de revue en de camera’s deden hun werk. Opvallend was dat de EQ6 stil werkt en prachtig zijn doel bereikt, met veel genoegdoening van de eigenaar. Wel erbij vertellen dat de aanwezigheid van een vakman een geluk is, anders sta je wel langer te “emmeren” . Hoedanook,  het brengt wel lol met zich mee en veel lering, natuurlijk. Later kwam dan toch een grote opklaring aanzetten en die nam ook niet meer af. De maan  klom al aardig hoog het firmament in en bracht de nodige lichtvervuiling mee, maar we besloten daar ook eens gebruik van maken om de maan eens onder de loep te nemen. Lambert liet me echt schitterende opnamen zien waarbij duidelijk werd dat scherpstelling een zwaar onderschat item is. Heel moeilijk, maar waarbij de Bathinov maskers werkelijk wonderen verrichten. Echt scherpe opnamen, ook in sterk vergrote beelden. Het blijft….te gek. Zo sterren kijkend gingen we de nacht door en tegen de morgen begon een andere spelbreker het feestje  stevig te beïnvloeden. Vocht, zo erg zelfs dat de lensverwarmers het niet meer konden bolwerken en het vocht echt van de kijkers afdroop. Hierdoor moest toch rond de klok van 4 uur in de ochtend de sessie gestaakt worden. Conclusie is dat het toch een geslaagde kijkavond is geweest en dat de nadruk bij kijkerafstelling en de maan lag, veel leermomenten (nooit te oud). Hopelijk snel weer een nieuwe sessie, groetjes Job.

(Hieronder enkele sfeerbeelden die lambert maakte. De opnames van Job zullen nog verschijnen.) 

De vakantie is bezig, het weer is niet wat we er van verwachten maar we verleggen onze horizonten. Ieder jaar en zeker deze (natte) zomer, ontvluchten we massaal ons Belgenlandje. Lambert had een verblijf in de Beierse Alpen op de agenda staan en aansluitend een astronomische tweedaagse in Grandpre, Frankrijk.

De Alpen was een familietrip; door de bergen struinen, ellenlange wandelingen (in het povere weer!) en 's nachts natuurlijk proberen om die Alpennachten op foto te krijgen. Omdat het weer niet erg meezat was het goed uitkijken, de eerste de beste kans wou zeggen: onmiddellijk uitrukken. Het geluk was aan mijn kant; één enkele nacht dat het kraakhelder was en die heb ik meteen benut. Enkel de camera en het statief waren genoeg om onderstaande beelden te realiseren. Locatie van de opnames: halverwege de hoogste berg van Duitsland, de Spitszug (2.980 m), net naast de vier schansen van Garmisch-Partenkirchen.

Het tweede deel van de vakantie was enkel en alleen voor astronomische doeleinden gereserveerd. Ik had samen met het gezin, een hotel in Dun sur Meuse, Frankrijk gereserveerd als uitgangsbasis. Terwijl de rest van het gezin overdag Verdun, Sedan en omgeving bezocht, sliep ik overdag uit om 's nachts goed fit van schemering tot schemering te kunnen waarnemen en fotograferen. De eerste dag trok ik op zoek naar een goede locatie. Ik had er ééntje op het oog, maar bij nader onderzoek bleek die toch niet te zijn wat ik nodig had: een ongehinderd zicht op het zuiden (had nog enkele deepsky-objecten op mijn verlanglijstje staan die ik graag ingevuld zag). Na een drietal uren rondrijden en scouten vond ik wat ik zocht; een grote open vlakte, boven op een hoge heuvel, volledig omgeven door loofbossen. Op de open vlakte waren pas gemaaide graanvelden met centraal een zandweg: ideaal!!!

Tijdens het opstellen van de kijker wees de thermometer 30° aan (20.00u), het was puffen,, want niets gewoon! Enkele uren later viel de duisternis in en al heel gauw werd duidelijk waarom Grandpre en omgeving één van de donkerste plekken van Frankrijk is; er was geen enkele lichtbron te bespeuren, maar dan ook geen enkele! Geen straatverlichting, ook niet in de verte, geen storende lichtzuilen, absoluut niets. Alhoewel......eerlijkheidshalve moet ik wel bekennen dat er wel degelijk lichthinder is ter plaatse. Je staat net onder een redelijk drukke aanvliegroute van de één of andere luchthaven in de (verre) buurt. Dit kon de pret niet drukken. Indruk: het was er aardedonker, ongezien donker!!! Geen wonder dat dit gebied een zwarte vlek in op de kaart van de lichthinder in Frankrijk.

Wat kan je overkomen als je moederziel alleen onder een aardedonkere hemel staat? Ik geef even een kort relaas van hetgeen me overkwam: ik ben heel geconcentreerd naar komeet Garradd aan het kijken (en gefotografeerd!!) en opeens hoor ik een ritselend geluid, een tweetal meter achter me, de plaats waar ik mijn extra camera op statief had staan. Ik kijk en zie....een grote uil was neergestreken boven op de camera! Hij (of zij?) verschrok van mijn beweging, koos het luchtruim en vloog rakelijks over mijn hoofd, maakte nog een rondje en verdween terug de nacht in. Maar goed dat we nachtzicht hebben anders had ik nooit geweten wat er loos was. Terug naar de kijker, waarnemen, fotograferen. Blaffende reeën, samen met een kakefonie van jonge en volwassen uilen en na een tijdje weer geritsel tussen de gemaaide graanhalmen. Deze keer had ik een sterke rode lamp bij de hand. Ik scheen even bij in de richting van het geritsel en kijk....twee volwassen dassen zaten op een drietal meter van mij af. Die hadden duidelijk mijn voedselpakket geroken en waren er op af gekomen. Ze staarden even wezenloos in het sterke rode licht om dat met veel kabaal de biezen te pakken. Tegen de ochtend nog een bezoek van een jonge vos en dat waren zowat de nachtelijke natuurobservaties, een sensatie om niet te missen.

Op sterrenkundig gebied schrijf ik de volgende meer dan behoorlijke reslutaten neer, waarvan hieronder enkele opnames:

• M15 samen met C/2009P1, komeet Garradd
• een magistrale Ringnevel, samen met een Persëide en NGC 6713
• Voorstreffelijke beelden van de Halternevel
• Bolhopen M2 - M 13 - M 92 -...
• De Pleiaden met reflectienevels
• Een snijscherpe M 71
• en lot's more!!!!

Deze indrukken post ik vanuit Frankrijk, net uitgerust en weer klaar om nacht twee in te duiken. Ik geef nog enkele beelden te illustratie:

Bovenstaande beelden komen uit Garmisch-Partenkirchen, Duitsland. De volgende opnames zijn gemaakt in Grandpre, Frankrijk.

Omdat we nogal wat reizigers onder ons midden hadden die net terug waren hebben we de open agenda even opzij geschoven en deze mensen hun relaas laten doen.

Paul Rackels beet de spits af. Tijdens zijn verblijf in Zuid-Spanje liet hij, via SMS, Lambert weten een excursie te willen maken naar het Duits-Spaans Astronomische Centrum te Calar Alto, gelegen in de Sierra de Los Filabres, Andalucia, ten noorden van Almeria Het is een samenwerking van het Maw-Planck Instiyuut te Heidelberg (De) en het Instituto de Astrofisica de Andalucia (SP) in Granada, Spanje. Caltar Alto beschikt over drie telescopen, openingen van 1.22m , 2.2m en 3.5m. De grootste kijker doet op dit moment baanbrekend onderzoek naar sterrenstelsels onder de projectnaam CALIFA. Het onderzoek zal een tijdspanne van drie jaren beslaan. Paul beschreef de omgeving, wist dat er in de buurt van de sterrenwachten twee hotels te vinden zijn en dat je best een bezoek op voorhand tot in de detail regelt. De sterrenwachten zijn op een berg gelegen en de toegang is vrij steil. Aan de zuidelijke kant van het gebergte, wist Paul, kan je niet minder dan 2000 plantensoorten vinden. Spectaculaire ravijnen en canyons voor de liefhebbers. Het klimaat ter plaatste kent enorm veel zonnedagen per jaar, maar…..ongelukkigerwijs was het barslacht weer tijdens de periode die Paul uitkoos voor een bezoek. Niettemin, we dankten Paul voor zijn inbreng en toelichting.

Onze tweede globetrotter van de avond van Gerard Verschaeren. Gerard heeft net een cruise achter de rug. De rit (of noemen we dat de vaart?) bracht hem van Miami naar Tenerife.  Gerard had wel geluk: hij maakte een regeling met de kapitein en mocht ’s nacht op de voorplecht verblijven (op z’n Titanic’s) om zich daar ongehinderd door enige vorm van storende lichtbronnen te wijden aan een diepgaand onderzoek van het hemelgewelf. Gerard vond op de voorplecht een overweldigend aanbod aan sterren. Zoveel en zo helder dat het identificeren welhaast een onmogelijke opdracht werd. Gerard greep terug naar de bekende sterrenbeelden en vertrok van de Grote Beer op zoek naar de andere sterrenbeelden. Orion werd ook redelijk snel gevonden. Het feit dat de sterrenbeelden gekanteld lagen maakte de zoektocht niet gemakkelijker. Fotograferen, op een varend schip (wat is het verschil tussen een schip en een boot?) en dan ook nog zonder een statief was een onbegonnen werk. Gerard betreurde het feit dat hij de camera nog niet helemaal kende. Aan de ene kant; langere belichtingstijden vanaf een niet stilstaand object maken astrofotografie zo goed als onmogelijk. Aan de andere kant: de pretlichtjes in Gerard’s ogen lieten ons wel verstaan dat hij toch genoten heeft van de ervaring en dat is waar het om gaat!

De titel van derde globetrotter van de avond viel te beurt aan Job Beeren. Zoals eerder gemeld: Job is terug in het land en bracht een verslag van zijn astronomische ervaring in de Verenigde Emiraten. Het werd een relaas vol van zand, stof en strooilicht en heersende temperaturen van rond de 60°C.. Zand, omwille van de nabijheid van de woestijn, stof als gevolg van verschillende zandstormen die hun locatie teisterde en tenslotte strooilicht van het nabije Dubai. We weten allemaal hoe funest stof en storende lichtbronnen zich optellen! De waarnemingen die Job terplekke kon maken beperkten zich tot het waarnemen van Saturnus en de maan. Veel sterren waren niet zichtbaar vanwege de overdaad aan storende elementen, zoals hierboven beschreven. Extra bescherming van camera en andere toestellen is geen overbodige luxe in deze omstandigheden. Job liet weten een bezoek gebracht te hebben aan de Burj Khalifa, een wolkenkrabber in de stad Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten, en momenteel het hoogste gebouw ter wereld met een hoogte van 828 meter. Het gebouw werd met groots vuurwerk geopend op 4 januari2010.Tijdens de bouw stond de toren bekend onder de naam Burj Dubai, letterlijk: Toren van Dubai), maar enkele uren voor de opening werd de toren herdoopt tot Burj Khalifa, een verwijzing naar Khalifa bin Zayed Al Nahayan, president van de Verenigde Arabische Emiraten en emir van het naburige Abu Dhabi. Job wist, want op de toren geweest,  dat je van de effecten van de wind op de toren niets merkt.

Een vierde item op onze agenda werd gebracht door Dirk Schuurmans. In deze tijden van elektronische geweld, meer specifiek de lasers die we gebruiken voor het afstellen van onze kijkers, dacht Dirk: “wat zou het effect zijn als ik de laser van een waterpas eens zou ombouwen naar een pionter?” en knutselde een “home-made” laserpen. Kan deze ook gebruikt worden om sterren aan te wijzen? Neen, een dergelijke laser geeft enkel een punt en geen straal. We lieten onze gedachten gaan over verschillende typen van lasers, waarom een rode laser een punt geeft en een groene een straal. Dirk dacht aan de golflengte. Job kijkt dit voor ons na en zal eerstvolgende keer uitleg verschaffen. Alle sprekers werden bedankt voor hun actieve bijdrage en toelichting en het woord werd gegeven aan Lambert voor zijn bijdrage van de avond:  De uiteenzetting begon metaforisch met het vergelijken van huizen en sterren. Eén enkele ster, één enkel huis. Meerdere sterren (sterrenhoop) en meerdere huizen, we hebben een straat. Onze Melkweg, een “straat” van sterren verlicht onze nachtelijke hemel. Het ene seizoen een beetje markanter dan het andere. Een heleboel “straten”, kort op elkaar en je hebt al snel een metropool, een gecomprimeerde wereld van licht en beweging. Een sterrenstelsel, een metropool van sterren. Laat de Melkweg achter je en “steden van ontelbare sterren” worden zichtbaar. We kennen deze objecten als….

sterrenstelsels.

Big Bang, T+100s. : het heelal koelt verder af en er kunnen zich heliumkernen vormen.  

T+300.000 jaar: het heelal is zó ver afgekoeld dat de elektronen aan atomen worden gebonden. Licht kan nu dus ongehinderd door de atomen heen beginnen bewegen. Voorheen was alles donker.

T+1 miljard jaar: rond deze periode moeten de eerste melkwegstelsels zijn ontstaan uit kleine “foutjes” in het heelal. Deze fouten kunnen bijvoorbeeld kleine temperatuurverschillen zijn of minuscule zwarte gaten die ontstaan zijn bij de oerknal.

T+13,7 miljard jaar: hier leven wij nu. Er is lang discussie geweest over hoe oud het heelal nu eigenlijk is. Schattingen liepen ruwweg tussen de 10 en 20 miljard jaar. Onlangs is met nauwkeurige metingen van de WMAP satelliet de leeftijd op 13,7 miljard jaar vastgesteld. Dit resultaat zou op 0,2 miljard jaar nauwkeurig moeten zijn. Een sterrenstelsel is een enorme verzameling sterren, gravitationeel gebonden. Het aantal individuele sterren kan enorm verschillen, van een paar miljard tot …… Kleine stelsels, de dwergstelsels tellen enkele miljarden sterren. De superstelsels, zoals NGC 1132 (elliptisch stelsel) reiken tot 1 biljoen sterren. (10.000.000.000.000). Hoe werden sterrenstelsels gevormd? We weten weinig over de vorming van sterrenstelsels en vragen ons nog steeds af: wie was het eerst, stelsels of zwarte gaten? Het jonge heelal was relatief uniform, een zee van gas en donkere materie, meer dan duizenden graden heet. Gebaseerd op de echo van de BB, de achtergrondstraling, vermoedt men dat materie klonterde, 300.000 j na de BB. Op dit tijdstip werd het heelal “koeler” en doorzichtig. Structuren zoals sterren en sterrenstelsels werden vermoedelijk gevormd 500 miljoen jaren na de BB. Niemand weet hoe materie voor het eerst samen klonterde. Hoe werden sterrenstelsels gevormd? Walter Baade deed een vergaande studie naar de vorming van sterrenstelsels in de jaren 50.Hij ontdekte oude (11 miljard j) metaal-arme (H-He) sterren rond de Melkweg. Materiaal  voortkomende uit supernovae (rijker in metalen en uitgestoten in het interstellair medium) nestelt zich in de actievere jonge sterren in ons sterrenstelsel. Dit model van Baade kreeg de naam ELS (Olin Eggen - Donald Lynden-Bell – Allan Sandage). Als gas instort door zwaartekracht creëert dit een sferische halo. Als er dan nog meer gas toegevoegd wordt begint dit te roteren en wordt gaande wijs verrijkt met zwaardere metalen. Er vormen zich “eilanden” van materieschijven binnen het stelsel. Dit is theorie één.

 Theorie twee: de “Mergers”. Onder deze noemer zullen “protostelsels”, vlokken van gas, gravitationeel naar elkaar toe trekken. Ze fusioneren samen en vormen de sterrenstelsels in het jonge heelal. Naarmate de tijd verstrijkt zullen  stelsels van diverse afmetingen zich binden met de oudere stelsels. Meer en meer astronomen beginnen dit model aan te nemen. Ze nemen aan dat het merendeel van de stelsels zich via dit proces gevormd hebben. Ze noemen dit proces het “small-to-big”-pad. HST-Deep Space beelden onderbouwen deze stelling. Ons Melkwegstelsel zou het resultaat kunnen zijn van het samengaan van een honderdtal kleine stelsels, doorheen de tijd. Open vraag: Niemand weet of sterrenstelsels eerst samen kwamen als gaswolken om dan sterren te vormen of…. dat eerst de sterren gevormd werden uit de gaswolken om dan te condenseren in sterrenstelsels.

 Theorie drie: zwarte gaten. Zwarte gaten werden als eerste gevormd in zware wolken van materie. Deze “zware” wolken versnellen de heldere omliggende materie. Deze materie, net buiten het bereik van het zwarte gat, is de basis voor de vorming van de sterrenstelsels. Zwarte gaten vinden we in het centrum van vele grote – tot medium-grote sterrenstelsels. Zwarte gaten zijn de motoren van de ver verwijderde quasars (hoog- energetische jonge sterrenstelsels). De James Webb-telescoop (2014) zal, na ingebruikstelling,  als eerste opdracht deze stelling onderzoeken.

Edwin Hubble (1889-1953) bedacht in 1926 de gekende “stemvork”, een classificatie van de verschillende types sterrenstelsels. De stemvork van Hubble toont hoe spiraalstelsels verschillen van elliptische stelsels. Er is zelfs een departement met spiralen die een centrale balk hebben, hun aanduiding begint met SB Let wel: de “stemvork” is geen evolutionair diagram, dus niet lezen als zijnde een kaart of zoiets als het HRD. We herkennen vijf soorten stelsels: Elliptisch (E0-E7), Lensvormig (SO), Spiraalvormig (Sa-Sc), Balkspiraal (Sba-SBc) en.alles wat hiervan afwijkt zijn  “onregelmatige” stelsels. We vergeleken de stemvork van Edwin Hubble met de meer gedetailleerde (infrarood-) kaart van de Spitzer Space Telescope. Deze vork geeft een meer gedetailleerd zicht op de “bulge”, de centrale verdikking rond elk centrum.

 Wat zijn de verschillen tussen die soorten stelsels? Spiraalstelsels zijn het thuis van jonge, hete sterren. Dit is zichtbaar in de blauw-witte kleur van de spiraalarmen. De rode vlekken die je ziet in de armen zijn stervorminggebieden. Er zijn vele “kraamkamers”. De kleuren en de temperaturen van sterren zijn aan elkaar gelinkt. De heldere blauwe en witte sterren in de stelsels zijn heter dan de gele en rode sterren. Maar…ze verbranden wel sneller en naarmate het stelsel ouder wordt, zal er minder stof en gas voorhanden zijn en stervorming komt tot een einde. De sterren branden  zich door de hoofdreeks en doven uit. Alles wat overblijft zijn  gele en rode sterren. Elliptische stelsels, een andere classificatie. Deze stelsels hebben geen bijzondere structuur. Ze hebben de vorm van een bol of een platte schijf.  Ze worden aangeduid met de letter E, gevolgd door een cijfer van 0 tot 7.    0 wil zeggen bolvormig, 7 is lensvormig. Er zijn ook verschillende formaten mogelijk. De kleinste zijn de dwergelliptische stelsels, met diameters tussen de 4.000 en 10.000 lichtjaar (onze Melkweg heeft een diameter van meer dan 100.000 lichtjaar).  Ze komen voor als begeleiders van grotere melkwegstelsels, zoals onze Melkweg.  Er komen ook reuze-elliptische stelsels voor. De grootste kunnen een diameter van bijna 2 miljoen lichtjaar bereiken. Ze hebben de aanduiding gE (g van giant), de reuzen onder de sterrenstelsels. Als je nu eens nauwkeurig naar een elliptisch stelsel kijkt zie je al vrij snel dat de sterren geler zijn dan in de spiraalstelsels. Nog iets wat gaat opvallen….in een elliptisch stelsel  zitten veel meer sterren dan in een  spiraalstelsel. Even op een rijtje zetten: hete sterren “doven” uit en ineens hebben we een elliptisch stelsel met méér sterren?

Waar komen die vandaan? We zagen een computersimulatie van twee stelsels, gevangen in elkaars zwaartekracht. Ze vermengen zich samen tot één nieuw en groter stelsel! Men vermoedt dat sterrenstelsels “groeien” door te “mergen”, samengaan. Dit mergen gebeurd via botsingen die over een heel lange tijdschaal doorgaan. Te lang om in een mensenleven te kunnen waarnemen. Wat we wel kunnen zien zijn de verschillende stadia van dergelijke “mergers”. Met computersimulaties worden de gaten ingevuld. Wetenschappers denken te weten dat ons huidig stelsel het resultaat is van het “mergen” van verschillende dwergstelsels.

Onze toekomst? De Melkweg botst met de Andromedanevel om uiteindelijk na een lang proces een nieuw gigantisch elliptisch stelsel te vormen. Foute boel?  Neen, de dichtheid in spiraalarmen is zo ijl dat er eigenlijk weinig gebeurd.

 Een lensvormig sterrenstelsel is een type sterrenstelsel dat zich volgens de Hubble-sequentie tussen een elliptisch en een spiraalvormig sterrenstelsel bevindt. Lensvormige sterrenstelsels behoren tot de schijfsterrenstelsels, die al veel van hun interstellair medium hebben opgebruikt en daarom maar erg weinig stervorming kennen.  Lensvormige sterrenstelsels bestaan voornamelijk uit al wat oudere sterren (zoals in een elliptisch sterrenstelsel). Het stof in veel lensvormige sterrenstelsels bevindt zich in de kern. Lensvormige sterrenstelsels hebben niet zoveel verschillende vormen als spiraalvormige sterrenstelsels.

 Onregelmatige stelsels. M82 (Messier 82 / NGC 3034) is een onregelmatig sterrenstelsel in het sterrenbeeld Grote Beer in de M81-groep.  Het is een sterrenstelsel waar de mate van sterformatie het tienvoudige is van dat in een "normaal" sterrenstelsel.  De oorzaak hiervan is een dichte nadering van M82 tot het naburige stelsel M81, zo'n 100 miljoen jaar geleden (De kernen van de 2 liggen momenteel slechts 150 000 lichtjaar van elkaar af). M82 werd door Johann  Bode ontdekt op dezelfde dag dat hij M81 ontdekte. Onze buren, de Magelhaense wolken, zijn onregelmatige sterrenstelsels. De Lokale Groep is een groep melkwegstelsels die t.o.v. elkaar ongeveer dezelfde afstand behouden. Door het uitdijen van het heelal verwijderen de meeste stelsels zich van ons, maar die van de Lokale Groep zijn gebonden door de zwaartekracht. Ze wordt gedomineerd door twee grote spiraalstelsels, het onze en het Andromeda-stelsel, M31.  Ze hebben beiden een groep begeleidende kleinere stelsels. De Melkweg heeft  de Magelhaense wolken, M31 heeft de kleine elliptische stelsels NGC 205 en M32 (ook NGC 221 genaamd). M31 staat op een afstand van ongeveer 2,2 miljoen lichtjaar. Het stelsel is zo'n 65% zwaarder dan de Melkweg. Het is het verst verwijderde object dat nog met het blote oog zichtbaar is. Door een telescoop zien we het stelsel van opzij, onder een hoek van ongeveer 15°. Een kleiner spiraalstelsel, M33 of het Driehoeksstelsel maakt eveneens deel uit van de Lokale Groep. Andere leden zijn Leo-1 en -2, Ursa Minor en Draco, allen kleine elliptische stelsels. In totaal bevat de Groep 15 stelsels. Over sommigen is er nog discussie of ze er bij horen of niet, zoals de beide Maffei-stelsels.

 Het heelal zit vol mysteries. Eén daarvan is een ongekende vorm van materie (in een hoge abundantie). Donkere materie. Om dit fenomeen te begrijpen heeft men gepoogd het universum op verschillende manieren te “wegen”. Het bestaan van donkere materie werd in de jaren 30 gepostuleerd door Jan Oort, als gevolg van observaties van sterren in de buurt. Omdat een sterrenstelsel niet “uit elkaar” vliegt, oordeelde Jan Oort, moet er genoeg materie in het stelsel zijn om te verhinderen dat sterren zich van het centrum zouden verwijderen. Maar….er scheen niet genoeg zichtbaar materiaal voor te komen om te verhinderen dat de sterren zouden ontsnappen. Jan Oort berekende dat er in de buurt drie maal meer donkere materie zou bestaan dan zichtbare materie. Sterker bewijs kwam toen men de halo’s van stelsels ging bestuderen. Volgens de wetten van Newton moeten de omloopsnelheden van sterren om het centrum van het stelsel dramatisch lager liggen naarmate ze de onderlinge afstand tot het centrum vergroten. Wat stelt men vast? Snelheid blijft dezelfde, ongeacht hoe ver weg van het centrum. Verklaring voor dit gegeven is dat een enorme sferische halo van donkere materie de zichtbare materie omhuld. Nog een aanwijzing voor donkere materie komt voort uit studies van de sterrenstelsels- clusters. In de jaren 30 ontdekte Fritz Zwicky grote wolken van donkere materie in de Coma-cluster (300 miljoen lj afstand). Zwicky vond dat zichtbare materie slechts 10% hoeft  uit te maken van de totale massa om een sterrenstelsel gravitationeel bij elkaar te houden.  Hieruit leidde hij af dat vermoedelijk 90% van de aanwezige materie donkere materie zou kunnen zijn…. Wat is donkere materie? Eén van de meest intrigerende vraagstukken op dit moment. Het zouden neutrino’s kunnen zijn, het zouden bruine dwergen kunnen zijn…..,het zouden neutronensterren kunnen zijn….., misschien de zwarte gaten of misschien exotische deeltjes zoals axionen, massieve neutrino’s, fotino’s, of waterstofgas, op drift tussen de stelsels? Wat het ook is…..het zal een heel bepalende rol gaan spelen in het voortbestaan van ons heelal. Als er genoeg donkere materie voorhanden is kan de inflatie van het heelal tot een halt geroepen worden. En dan………..?  Wait and see…..

                                                                                                                                                                                                                            LBe

1 juni 2011, een stralend mooie dag, geen wind, geen spoor van bewolking en een verlengd weekend voor de boeg. Het was Lambert die als eerste het “kijkavond-netwerk” activeerde.

Omstreeks 20.00u (veel te vroeg, natuurlijk) arriveerde Lambert “full gear” aan de sterrenwacht. Even een babbeltje met de nieuwe eigenaar die per se nog het gras wou maaien zodat we comfortabel ons ding konden doen. Dan maar even een drankje nuttigen en een wandeling rond de vijver maken. In de schemering kon begonnen worden met de opstelling en afstelling van de kijker en de rest. Het werd een volledige opstelling, met laptop en alles. Er werd besloten om geen antidauwverwarming aan te sluiten, kwestie van de batterij te sparen en er waren geen indicaties dat dit nodig zou zijn. Het opvallendste van de avond, de eigenaar had het er ook al over, er waren zo goed als geen muggen!!! Nu dat we eens antimuggenspul bij hadden bleek dit helemaal niet nodig, gelukkig, maar! Naarmate de duisternis inviel werd het duidelijk….. dit was zo een nacht zoals er maar enkele per jaar zijn. Helemaal geen maan (die stond op een paar graden naast de zon), een kristalheldere en rustige atmosfeer en…..zo goed als geen verstrooiing van storende lichtbronnen. Nog voor de kijker afgesteld arriveerde de eerste verrassing van de avond: Job is terug in het land! Het werd een warm weerzien, we babbelden even bij en wierpen een eerste blik op Saturnus en zijn manen. Omdat we Stellarium op de laptop hadden lopen was het kinderspel om vast te stellen welke manen we zagen. Meteen na onze eerste indrukken kwamen de eerste bezoekers die nadien nog andere mensen naar ons toe stuurden. Op een gegeven moment hebben we de tijd genomen om de kijker uit te lijnen zodat we automatisch konden gaan werken. Een feilloze afstelling van de eerste keer en we waren vertrokken. Het ene object na het andere werd bekeken, besproken en gefotografeerd. Omdat Job een paar maanden in temperaturen van rond de zestig (!!!) graden had vertoefd viel de nachtelijke koude al snel op zijn gestel en moest hij forfait geven (deze reden en het feit dat hij vrouwlief had beloofd het niet te gek te maken!), waarvoor alle begrip. Lambert ging verder en werkte een hele lijst NGC’s, IC’s, Caldwell’s en Messiers af en waagde zich aan de eerste Abell’s (een belofte gedaan aan Rudi van Bommel, voorzitter van Aquila). De resultaten van de fotografische opnames blijven in stijgende lijn, wat betreft scheidend vermogen en beeldscherpte. Halverwege de nacht kwam Franky ook nog even een blitsbezoek brengen. Er werd even bijgebabbeld over de montering van Franky en we keken naar de ringnevel, die net vanachter de sterrenwacht vandaan kwam. Boven de vijver zagen we de volledige staart van de Schorpioen. Toen Francky vertrok bleef Lambert, samen met een overdaad aan kwakende kikkers en talloze uilen, alleen achter. Er waren nog tal van sterrenstelsels te gaan voor de ochtend schemering in zou vallen. En die ochtendschemering die kwam onherroepelijk. Tegen de klok van 03.30u merkte Lambert een terugval in helderheid, maar werkte door tot 04.00u. Toen was het op. In ijl tempo viel de grensmagnitude achteruit en was het opruimen geblazen. Een heerlijke nacht, zonder storende muggen, zonder vochtigheid, zonder koude en inwendig verwarmd door het terugzien van een vriend. Dat de doelstelling van de nacht, het testen van de nieuwe drivers voor de CCD-camera niet gehaald werd vanwege een niet passende R232-kabel mocht de pret niet drukken. We hadden de CCD gewoon kunnen aankoppelen en met de handset de kijker bedienen, maar het idee was om alles, camera zowel als de kijker, te sturen vanaf de laptop. Nog tijd en gelegenheid genoeg om dit af te werken! Uitdagingen moeten er zijn en……binnen afzienbare tijd beginnen de kriebels toch weer op te steken…….. de drang om een nacht te vertoeven onder de sterren!!!!

                                                                                                                                             Lambert

Alle ingrediënten waren aanwezig, de planning was rond, de presentaties klaar, de leden aanwezig. Sommige hadden zo goed als alle apparatuur geladen, in de hoop een schitterend mooie afsluiting van het seizoen te kunnen realiseren. Alle ingrediënten, op één na…….. de zon! Laat nu de zon toevallig het voornaamste ingrediënt zijn. We hadden voorzien om eerst een hele tijd te besteden aan kijken en fotograferen van de zon, om dan na zonsondergang over te schakelen naar openluchtprojecties. Als het dan echt donker zou zijn zouden we overschakelen naar het deepsky gebeuren.  Alles was aanwezig om er een mooie, gezellige dag van te maken, alles behalve de juiste weersomstandigheden…….jammer! Weer een gemiste kans.

De eerste deelnemers arriveerden om 15.30u en doken meteen de taverne in. Op vrij korte tijd waren we met acht mensen samen. Ondanks de druilerige omstandigheden buiten werd het binnen toch gezellig. Een gezellige babbel, een drankje, twee schalen met bitterballen aangeboden door Francky…….alles goed om de somberheid van buiten te doen vergeten. De lopende gesprekken gingen van zelfbouw zonnefilters, zinken goten, nonnen, optische treinen tot Bahtinov-Hartman-maskers voor een perfecte scherpstelling. Job belde tussentijds met de melding dat zijn HEQ6Pro-montering in huis was. We zaten eigenlijk allemaal met jeukende handen om aan de slag te kunnen gaan. Helaas, buiten bleef het hopeloos uitzien ondanks het feit dat we ons optrokken aan de voorspelling van buienradar die ons wijs probeerde te maken dat vanaf 20.00u de hemel op zou trekken. Na enkele kriekskes, koffie’s, cola’s en bitterballen bleven we op onze (astronomische)  honger zitten. Het bleef bij een kameraadschappelijk samenzijn dat volgehouden werd totdat we tot het besef kwamen dat het echt niets zou worden. Het was een beetje na 21.00u toen de laatste mensen huiswaarts keerde. En……zoals zovele keren, daags na de feiten sloeg het weer helemaal om, volop zon en een uitzicht op een heldere hemel. Swat, we hebben geprobeerd, de opkomst was zeer goed , rekening houdende met het feit dat de eerste uren van de activiteit helemaal verregend waren. Je kan zeggen wat je wil…… Noorderkroners weten wat “volharding” betekent! Proficiat, mannen….goed bezig!!!!

Een prettig verlof en heel graag tot een volgende keer!!!

                                                                                                                                 LBe

Het was links en rechts al aangekaart; op woensdag 15 juni zou er een maansverduistering plaatsvinden. We hadden op voorhand al eens gekeken op de pc. Het zou een totale verduistering zijn, maar…..op het moment dat de maan op zou komen was de verduistering al in volle gang. Het gegeven dat de maan niet meer dan 11 graden boven de horizon zou staan als de verduistering ten einde zou zijn (net geen middernacht), maakte dze een moeilijke om waar te nemen. Gelukkig zijn er nog dappere waarnemers en één daarvan is Francky Beckers. Ondanks de niet al te denderende weersomstandigheden trok Franky er op uit. Daags na de waarneming bezorgde Franky een waarnemingsverslag en niet minder dan 64 opnames van de verduistering. Hieronder zijn weergave van de feiten.

“Op een avond was ik aan het kijken op mijn laptop naar Stellarium en  liet de tijd wat sneller lopen. Toen zag ik opeens dat op 15 Juni een maansverduistering plaats zou vinden en dat had ik ook gezegd tegen Lambert, die toen die avond op de sterrenwacht aan de Bever stond met zijn Cassegrain.  Dus, 15 Juni om 21.00 uur, ik dacht bij mijn eigen ik pak in, vertrek  en ga wat foto’s maken van de maansverduistering. Ja, waarom ook niet! Een “nee” had ik al met die bewolking, het kon alleen maar beter worden en ja, daar was de maan. Het was allen maar spijtig dat die bewolking niet 15 minuten vroeger weg was, dan had ik verduistering helemaal gehad. Maar ja, we hebben het niet voor het zeggen, hé.  Al bij al heb ik toch nog een paar (64 opnames nvdr.) mooie foto’s kunnen maken.”                                                                                           

                                                                                                                                 Groetjes Franky

Frank bewijst hier dat, waar kennen we het van, ongeacht het weer; er is altijd een kans en je moet ze grijpen als ze zich voordoet! Door deze werkwijze te hanteren kan je wel eens een primeur binnen doen. In de jaren ’80 lukte het één iemand van Noorderkroon, als enige in de volledige Benelux, een zwaarbewolkte maansverduistering toch mooi helder te fotograferen. De beelden daarvan zijn toen op TV te zien geweest en het was gespreksonderwerp tijdens het VVS-weekend, toentertijd gehouden in het Europlanetarium. Er was twijfel en ongeloof, maar de  authenticiteit van de beelden werd onderbouwd met satellietbeelden.      

                                                                                                                                                     LBe

HIeronder enkele van de 64 opnames die Franky gemaakt heeft:

U bent de 27.000 ste bezoeker, waarvoor dank!!!!