Noorderkroon-Achel, sterren kijken met....

Zoals in eerder bericht reeds geschreven (gevraagd), we verdienen beter weer en ...bingo! We hadden (slik!) goed weer. Op woensdag waren Job en Lambert op hun wekelijkse bijeenkomst en er werd gebabbeld over een actieve grote zonnevlek. Omdat het afgelopen woensdag mooi helder weer was hoefde het niet bij woorden te blijven. Job installeerde zijn kijker, bevestigde een degelijke filter en we zagen niet één, maar wel 24 zonnevlekken. Eén daarvan was de grote uitschieter, het was de vlek die zoveel media-attentie kreeg. Een beetje onverdeeld, want een eindje naar beneden was nog een grote (bijna ronde) vlek te zien. Bij de "grote jongens" was heel mooi de umbra en penumbra te zien. Mooi scherp afgelijnd. Een lust voor het oog. De andere vlekken varieerde van matig tot klein tot heel klein, maar...zolang je een zonnevlek kan zien is het een zonnevlek. Job telde er dus 24! Lijkt me een record te zijn (tenminste van de laatste afgelopen jaren).

Terwijl Job en Lambert naar de zon keken ging het gesprek over de weersverwachting van de eerstkomende dagen. Eerder op de week was er sprake van een heldere nacht op donderdag. Nu waren de berichten bijgesteld en zou het woensdagnacht helder worden. Helder en koud, tegen het vriespunt aan! Nu, we hadden er weinig woorden aan vuil gemaakt; Lambert reed naar huis om zijn kijker te laden en Job zou al aanrijden naar onze waarnemingsplaats in Opitter. Tegen 22.30u waren we terplekke. Eerst nog even iemand uitleggen dat we gingen sterrenkijken en toen kon begonnen worden met de opbouw. Job had zijn EQ6Pro mee met de AT80 en telelens, in de hoop enkele mooie plaatjes te kunnen schieten. Voor Lambert was een volgende kans om verdere testen te doen met de nieuwe configuratie. Omdat één en ander op een andere manier getransporteerd werd waren er nogal wat "herinsteltaken". Met de hulp van Job ging het vrij vlot. Een beetje afstelperikelen met de EQ6Pro en op een gegeven moment waren de beide kijkers afgesteld op de hemelpool en konden we beiden aan de slag. 

Terwijl Job zijn eerste beelden schoot bracht Lambert Saturnus in het brandpunt van de astrograaf. Saturnus door de AT12RC/13 mm Nagler? Nooit gezien, zo groot, zo scherp, Job (ikke ook) zag zelfs wolkenbanden op Saturnus. De manen Titan, Hyperion, Rhea, Thetys, Mimas, Enceladus en Dione en de Cassinischeiding messcherp in beeld, een sensatie! Wat zou dat geven op DeepSky-objecten? M29 werd in beeld genomen, leek wel geexplodeerd, toen M27, de Halternevel.... zeker dubbel zo groot en helderder dan in de 10" Cassegrain. Dit beloofd!

Ondertussen, we merkten het al even, was de thermometer ook niet stil blijven staan. Het kwik ging onder nul. Alles begon aan te dauwen en te bevriezen en de koude sneed diep doorvop de open vlakte. We besloten rond 02.30u er een einde aan te maken en stillekens naar de warmte van het bed toe te werken. Het was kort, het was koud, maar......het was helder! We hebben er van genoten.

Ps: daags nadien bleek zelfs de hoofdspiegel van de astrograaf volledig dicht gedauwd. Een les voor de volgende keer: zeker af en toe de "airco" opzetten en voor het gemak van de waarnemers: zet je systeem op guiden als je een object gevonden hebt! Scheelt een hoop werk! We steken het maar op het feit dat het systeem nog niet helemaal gekend is. Per slot van rekening: het is iets heel anders dan een 10" Meade LX200GPS. Oefening baart kunst, we komen er wel!

Jawel, alles op z'n tijd, dus ook de regen! Nu, we hebben onderhand ons deel wel gehad. Het mocht wel eens omslaan. Wij, amateur-astronomen, hebben het graag droog, zo weinig mogelijk vocht in de atmosfeer. "Zolang de schepen niet te veel stof opwaaien als ze voorbijvaren, is het ok" - zou onze lijfspreuk wel kunnen zijn.   Als we de weersomstandigheden van de eerste vijf maanden van 2012 kritisch onder de loep nemen (vanuit ons standpunt, hé!), dan is het tot nu toe nog maar magertjes gesteld. We verdienen beter! Maar kom, alle gekheid op een stokje.....alles op z'n tijd, maar het mag wel stilletjes komen, dat stabiele weer. Wij zijn er klaar voor.

Er klaar voor zijn wil zeggen dat we alles op de rit hebben om de "korte" nachten in te duiken. Kort, want de nachten zijn al fel ingekort en het gaat nog meer inkorten. Op het hoogtepunt van de zomer rest ons enkel van 23.00u tot 02.00u om onze waarnemingen te doen. M.a.w. de nachten zijn kort, heel kort!

Een reden temeer om te zorgen dat alles op orde is. is alles opgeladen? Heb ik alles binnen handbereik? Moet er links of rechts nog iets veranderen aan de combinatie? Zo ja, herinner je een tip die we al eerder gaven; gebruik de lange schemering om alles in tip-top conditie te brengen voor de nacht. Heb je een nieuw stuk uitrusting (of een nieuwe configuratie), maak dan zeker gebruik van de schemering om één en ander uit te testen, aan te passen, e.d. Je kan een kijker perfect afstellen in de schemering. Voordeel is dat je dan perfect ziet wat je aan het doen bent.

Lambert is momenteel bezig met de laatste hand te leggen aan het testen van zijn nieuwe combinatie. De Mesu 200 loopt als "goei boter". Eén dezer dagen komt de Moonlite focusser binnen zodat de astrograaf opgewaardeerd kan worden, dan nog snel opnieuw enkele brandpunten zoeken en dan stilletjes beginnen met waarnemen en fotograferen.

Zachtjes opbouwen, vertrekkende van het eindpunt van de LX200GPS, te weten 30" belichting. Een andere nieuwigheid waar nog wat rond geexperimenteerd mag worden is het electronisch guiden (correctief volgen). We gaan er een beetje mee stoeien ...... We shall see!!!

Enige tijd al op onze agenda en eindelijk, het was zover! Op naar Essen voor de 28^e internationale astronomiebeurs . Van te voren de  lijst van standhouders al eens goed bekeken en zoals verwacht;  het was inderdaad heel wat!

Swat! Rond half tien in de ochtend arriveerden we op de parking bij het gebeuren aldaar. Een grote menigte stond al voor de ingang, onze verwachtingen hoog gespannen! Onder het genot van een bakje koffie zaten we in de auto te wachten tot het officieel open zou gaan, met als spelbreker regen, regen, regen, maar wij zaten droog.

Voordeel was dat Lambert het jaar daarvoor hier ook al op bezoek was geweest. Hij maakte me erg nieuwsgierig naar wat er allemaal te zien ging zijn… en dan naar binnen, even tussen de horde bezoekers integreren, kaartje kopen en beginnen maar.

De eerste indruk die men al krijgt is meteen overdonderend. Waarom? De apparatuur die hier bij elkaar stond is een zeldzaam verschijnsel, volgens mij een van de weinige in Europa, voor zover bekend en dan spreek ik alleen nog maar over de gang bij het binnenkomen. Volgens collega Lambert  was dit nog maar het begin, dus besloten we eerst maar eens een verkenningsronde te maken.

Tja, geweldig, van de verkenningsronde werd al snel afgeweken. Als eerste kwamen we bij de monteringen (voor mij al bekend) van Skywatcher van EQ 3 tot eQ6 helaas nog geen EQ. Op de monteringen  kijkers van dezelfde makelij maar ook van een ons bekende zaak, te weten Lichtenknecker, Hasselt. Ze hadden  Esprit-kijkers  staan in verschillende klasse van grootte.

Om niet alles apart te moeten vernoemen,  hier de voornaamste merken: Skywatcher, Esprit, Robtics, Lunt, Meade, Takahashi, Baader, PlaneWave, Vixen, enz.  Ook de voor Lambert nu bekende montering, MESU 200 en verder van alles wat men bedenken kan, van binoculair tot …….tsja; alles wat er bij hoort.

Koopjesmarkten, waar men diverse spullen en kijkers tegen een goede prijs kan aanschaffen, zoals het bij een beurs ook bedoeld is. Diverse koepels kant en klaar, in diverse maatvoeringen waarvan eentje naar de kroon stak ,5 meter en geen gewone koepel maar eigenlijk een vorm van shell, deze vouwt zich aan twee kanten uit, gelijk een schelp (Clampshell),  vandaar de naam. Maar wat hier in stond… ik had nog net geen handdoek bij me om de kwijl op te kunnen vangen als het ware, maar ongelooflijk,een PlaneWave kijker van formaat 20”, een Rc type daaraan nog diverse APO refractors van formaat op een montering van het merk ” 10 MICRON HPS” , formaat GM 4000 HPS, de grootste in hun gelederen aldaar.

Dan, opeens een opvallende verschijning onder de monteringen, eentje van Italiaanse afkomst van de firma Avalon Instruments. Deze wordt aangedreven met, let wel, tandriemen op beide assen, zeer stil en dus trillingvrij, heeft  echter een naloopnauwkeurigheid van +/- 5-7boogsec. Zonder begeleiding. Neemt niet weg  dat,  als we de foto’s zien die hiermee gemaakt waren door onze Italiaanse vriend gewoon geweldig zijn. Tenslotte met de huidige stapeltechniek van diverse belichtingen hebben we niet echt lange belichtingstijden meer nodig. Verder is het een geweldig afgewerkt mooi apparaat, twee typen hebben we hier voorgeschoteld gekregen, te weten: “M-UNO”en de “LINEAR”.

Dan wat de publieke belangstelling betreft, heb ik in het begin van het verhaal al opgemerkt, druk, maar volgens Lambert was het jaar daarvoor toch drukker, maar eigenlijk was dit wel welkom, zo kon men alles toch op een fatsoenlijke manier gaan bekijken, zij het dat het toch op sommige plekken wel dringen was. Maar dat mocht de pret niet drukken, zo kwamen we ook verschillende bekenden tegen De eerste die we tegen het lijf liepen waren Viviane en Noud Fransen. We babbelden even over hun nieuwe aanwinst (Meade LX200) en spraken onze hoop uit hun één dezer te mogen begroeten op ons waarnemingsveld! Een beetje verder kwamen we  Nico Dejongh en Lukas Pellens, onze sterrenvrienden van Aquila Lommel tegen, we zagen Seppe Canonaco van het Europlantarium en nog tal van bekende gezichten  Leuke gesprekken voortkomende uit de opgedane ervaringen.  Na deze ontmoetingen gingen we eens zoeken naar een mogelijke evenknie van de Mesu 200, de montering die Lambert in zijn bezit heeft, want deze kan maar liefst 100kg dragen. Conclusie was….dat we maar éénn noemenswaardige montering vonden die dit ook kan en wel degene die ik in het  begin heb vernoemd;  de GM 4000 HPS.van 10 MICRON HPS Mounts. Wat hierin dus echt zwaar weegt is het prijsverschil, die is echt enorm. De Mesu 200 ligt hier ongeveer een vierde lager,  het moet voor ons amateurs toch nog leuk blijven.

Verder hebben we zeker een ronde of vijf gelopen en iedere keer zagen we weer iets nieuws. Iets waar we in de vorige ronde misschien overheen hebben gekeken. Daarom; altijd de moeite waard om dit ook te doen, veel geleerd en niet enkel om de prijzen, maar ook van wat er zoal op de markt voor ons amateurs te halen valt. Voor mij was dit een doorslaggevende ervaring, omdat ik aan de vooravond sta om iets nieuws aan te schaffen. Niet alleen op gebied van montering, maar ook op het type kijkers. Zoals Lambert al eerder opmerkte, ging hij initieel voor een Meade 800 LX 14”. Deze hebben we nu in het echt zien staan, wel te verstaan een 12”, maar eenzelfde montering, en collega Lambert kon mij vertellen geen spijt van zijn beslissing te hebben met dat wat hij nu heeft gekozen. Om diverse redenen, die mag hij zelf vertellen. Wat ik hiermee wil aangeven is  dat, als men overweegt iets aan te schaffen in deze hobby,  een beurs wel degelijk een uitkomst kan bieden. Een gemaakte keuze, naar jouw gevoel  de juiste keuze, kan hier getoetst worden. Het opent gewoon veel mogelijkheden en inzichten. Er is meer dan voldoende gelegenheid om met de verschillende vakmensen hierover te kunnen spreken en die je dus ook op weg kunnen helpen om een beslissing te nemen. Echter, het maakt het wel iets gemakkelijker als men weet in welke richting men de sterrenkunde wil gaan beoefenen. De markt en het aanbod is groot, maar toch….. .

In ieder geval genoten van elke minuut, wat een aanbod, en misschien volgende jaar met meerdere Noorderkroners?

                                                                                                                                                                                              Job Beeren

Job; "Man, man....."

Het "monster" van de beurs, een 20" PlaneWave, full gear!!

De LX800 12" (dit had het kunnen zijn....)

De "Italiaan" (zie tekst van Job)

Job in verwondering (Is de foto scheef of....?).

12,5 cm RC PlaneWave onder een 2m automatische koepel

Op maandag 30 april was een delegatie Noorderkroners aan de slag op de sterrenwacht. Op de agenda stonden nog enkele taken die uitgevoerd dienden te worden.  Taken zoals het ophangen van het infobord, het uitlijnen van de koepel, het aanbrengen van een nieuwe windveer, het concept van de takel verder uitwerken, enz. Er was dus werk genoeg voor elk van de  vijf aanwezigen.

We begonnen met de grootste uitdaging; het uitlijnen van de koepel, zodat deze nog beter zou rollen. Na heel wat aanpassen,  uitvullen van assen, bloeddruppels (wat had je gedacht?) en koepel-lichten kwamen we tot een verrassend resultaat: één man laat met één hand de koepel rondlopen! Iedereen tevreden.

 Taak twee: het ophangen van het infobord (met kwartaalagenda). Hier was even de hulp van een 10mm boor gevraagd. Maar goed dat Dirk voorzien was van volle batterijen, het werd een boorkarwei door RVS-staal! Na enige aanpassing kon het paneel dat Job maakte tegen de centrale mast aangebracht worden. Voortaan kan elke bezoeker zien wanneer we een kijkavond hebben. Onze secretaris zal na elke bestuursvergadering het paneel updaten. Intussen was Jan en Dirk bezig met het bekijken van de nieuwe takel. Hier moet nog één en ander aangepast voordat we hem in gebruik kunnen nemen.

Tussen de verschillende taken door moest er nogal wat gereedschap bijgehaald worden en dan die trappen……. Franky had voor zichzelf een redelijk goed excuus gevonden om niet elke keer de Chinese vrijwilliger te zijn! Hoedanook, alles wat we nodig hadden zat in de één of andere auto en  kwam  redelijk snel daar waar nodig

De laatste klus van de avond, nog net voor het donker werd was het aanbrengen van een nieuwe windveer. Dank zij een gezonde dosis inventiviteit (iemand had de korte schroeven vergeten…….”Welke schroeven?”) werd ook deze taak afgevinkt op het todo-lijstje. Binnen onder de koepel was het ineens windstil, tochtvrij en donker. Snel de rode nachtverlichting aan om het gereedschap te verzamelen, nog even herhalen hoe jammer dat het was dat de taverne gesloten was en toen allemaal huiswaarts. Jan, Job, Dirk, Franky…,bedankt voor jullie inzet en tijd!

                                                                                                                                                                  LBe

Op maandag, 30 april 2012, zullen de leden van het bestuur enkele uren van hun vrije tijd opofferen om de sterrenwacht nog eens onderhanden te nemen. We hebben nog enkele taken uit te voeren, zoals het aanbrengen van een nieuwe windveer aan de basis van de koepel, het rollersysteem nog eens evalueren, het aanbrengen van een groot infobord, zodat alle bezoekers weten wanneer we aanwezig zijn, aan de takel moet nog één en ander gebeuren, kortom: we gaan ons niet vervelen. De werken starten om 19.00u. Als er nog Noorderkroners zijn die denken te kunnen ondersteunen; hou je niet in, altijd welkom!!!

Dear visitor!!

Thank you for visiting our weblog.

Although we live in Belgium, one of the most illuminated sites in the world, we are brave and love spending our free time under the stars. We are a local astronomical society in the Flemish part of Belgium and we are lucky to have a relative dark sky in our region. This is one of the reasons why we invested in a real observatory. We are the proud users of a observatory sitting on top of a 43 feet high steel tower. High enough to reach over the treetops! If you want to “Google” to our observatory, just enter “Domein de Bever Hamont-Achel” and Google will guide you to an arrow shaped pond in the middle of a vast forest. At the tip of the arrow you will see a white dot. This is our domed observatory!

Inside the observatory ends a massive 49 feet long pillar on which we can mount several telescopes. Some of our telescopes are way too heavy to carry up the tower. When we are working with these telescopes we used to setup on the field before the observatory. Last week we enjoyed a testrun with a brandnew 12 inch Ritchey-Chretien on a Mesu 2-friction mount. In this weblog you can find evidence of this  and other happenings. Try our albums!

Besides working with the telescopes, we organize gatherings on an monthly bases. During these meetings we study astronomical subjects. This can vary from astronomical to historical events, lectures on scientific research, geology, we keep a close watch on space exploration, we give lectures to the local fifth grades in school, and so on….

In these times were there are one-thousand-and-one things to do in our free time, we manage to keep a group of twenty-four “diehards” together. All twenty-four of them with an profound love of the stars and all the other things “out there”! Our motto:

Once possessed by astronomy………. lost for life!!!!

If you support our efforts, please leave a comment in our mailbox (use the button "contacteer me" on top of the right column). If you feel the need to communicate about astronomy, don’t hesitate! We will appreciate it highly. Keep visiting us!

Bonjour, nous sommes une Association astronomique en Belgique. Notre objectif est vulgariser l'astronomie. Nous avons mis toute une série de spectateurs et de visiteurs qui régulièrement donner une image de notre univers. Merci pour votre visite !

Hallo, olemme Tähtitieteellisiä Association Belgiassa. Tavoitteenamme on popularizing tähtitiede. Olemme luoneet koko joukko katselijoille ja kävijöitä joka säännöllisesti antamaan universe kuva. Kiitos käynnistäsi!

Hallo, vi är en astronomisk förening i Belgien. Vårt mål är popularizing astronomi. Vi har lagt en hel rad av tittare och besökare som regelbundet att ge en bild av vårt universum. Tack för ditt besök!

Hallo, vi er en Astronomiske sammenslutning i Belgien. Vores mål er pædagogisk astronomi. Vi har lagt en hel række seere og besøgende der regelmæssigt at give et billede af vores univers. Tak for dit besøg!

Hallo, jesteśmy Astronomicznego Towarzystwa w Belgii. Naszym celem jest propagowanie astronomii. Stosujemy cały szereg widzów i osoby odwiedzające którzy regularnie nadać obrazu nasz wszechświat. Dziękujemy za odwiedzin!

Hallo, biz Belçika astronomik bir ilişki vardır. Amacımız, astronomi popularizing. Biz-si olmak koymak bir dizi izleyiciler ve Ziyaretçi kim düzenli olarak bizim evrenin bir resim vermek. Ziyaretiniz için teşekkür ederiz!

Alone, siamo un'associazione astronomica in Belgio. Il nostro obiettivo è di divulgazione astronomica. Abbiamo messo tutta una serie di spettatori e visitatori che regolarmente per dare un quadro del nostro universo. Grazie per la vostra visita!

Halo, nós somos uma Associação Astronômica na Bélgica. Nosso objetivo é popularizar a astronomia. Nós colocamos toda uma série de espectadores e visitantes que regularmente para dar uma imagem de nosso universo. Obrigado por sua visita!

Hallo, somos una Asociación Astronómica en Bélgica. Nuestro objetivo es popularizar la astronomía. Hemos puesto toda una serie de espectadores y visitantes que periódicamente dar una imagen de nuestro universo. Gracias por tu visita!

Verslag van de kijkavond.

27 april 2012,  in de lijsten van de weersvoorspellers helemaal geen opvallende dag. Wij constateerden hetzelfde, maar omdat het al zolang geleden was en omdat je altijd moet blijven hopen trokken toch een viertal Noorderkroners naar de sterrenwacht. Op de weide, aan de voet van de sterrenwacht hadden Job en Lambert hun kijkers opgesteld. Verwachtingen waren heel laag gespannen, maar het zou voornamelijk een testrun worden voor de nieuwe kijker van Lambert. Verschillende tests werden doorlopen; hoe transporteer ik een kijker van 160 kg? Hoe snel is de kijker opgebouwd? Is de procedure van het uitbalanceren onder de knie? Is alles uitgelijnd? Welk zijn de aandachtspunten? Waar kan ik die tussenring vinden? Zijn de visuele brandpunten (astrograaf en, volgkijker) gelijk aan de fotografische brandpunten? Is er genoeg backfocus? Een hele lijst die we op enkele uren volledig afgewerkt hebben gekregen.

 Ondanks het feit dat er geen enkele ster te zien was hebben we toch een groepje bezoekers mogen ontvangen. We hebben een heel geanimeerd gesprek met hen kunnen voeren. Eén specifieke vraag hebben we onthouden: “Vinden jullie het niet erg om hier te staan, terwijl er geen enkele ster te zien is?”. Ons snelle antwoord op deze vraag was: “Ja, een beetje wel, maar het is nog altijd minder erg dan thuis te zitten en het breekt dan toch nog open!!”.

 Een andere vraag; “hoe ver kan je met een sterrenkijker wegkijken?” hebben we beantwoordt door te stellen dat als je met het blote oog naar de maan kijkt, je al een afstand van 400.000 km wegkijkt. Zie je de zon is dat al gauw 150 miljoen km. We hebben maar geen getal geplakt op de afstand van een ster! En dat allemaal zonder een kijker! We hebben natuurlijk wel verteld wat we met een sterrenkijker doen (anders zou men nog gaan denken dat we vreemde mannen zijn!). In elk geval, weer een groep mensen die ons in de gaten gaan houden en die zeker een keertje terugkomen als het helder is!

Een stevig eind de avond in kregen we ineens een waterig maantje te zien. Te zien was een groot woord, we moesten door een hele pak wolken en takken kijken, maar toch......we kregen heel even de maan te zien in de 12 inch kijker en de 80 APO! Tijdens het nakaarten hoorden we vuurwerk boven Neerpelt en even daarna zagen we bliksemflitsen van een naderend onweer. Hoogste tijd om de kijkers te demonteren en vertrekkensklaar te maken. Dat ging redelijk snel en rond middernacht hebben we een punt gezet achter de 4^e kijkavond van 2012. Hopelijk kunnen we in de maand mei eens plankgas geven. De huidige voorraad onstabiel weer zal ergens toch wel opgeraken, hopen we…..   :-)                     LBe

Waar zijn ze gebleven, die heldere nachten? De echte die-hards beginnen het nu moeilijk te krijgen. Het is alweer weken geleden dat we nog eens kans (tijd) hadden om een kijker buiten te zetten. De laatste weken zitten we geplaagd met wisselvalligheid. Regen, dan weer eventjes droog, dan weer zware wolken, afgewisselt met regen en of buien (wat is het verschil?). Bottomline is dat we op onze honger blijven zitten.

Heel even was er een lichtpuntje: volgende week zou de lente losbarsten. Hoeraaaa!!!!  Dit scenario is intussen weer "lichtjes" bijgesteld: volgende week gaat het (voor de verandering) nog maar eens regenen. Waar blijven de 8-9-10 quoteringen op de weersvoorspellingssites?

Hoop doet leven, maar wat mij betreft......liefst morgen, als het even kan? Er is nog zoveel te doen voordat we onze kijkers weer in vol ornaat kunnen inzetten. De boodschap op dit moment? Geduld, adem in ....adem uit....en hou dit nog een hele tijd vol, het goede weer komt er aan!! En dan is het PLANKGAS.

Tot dan!

Verslag van de bijeenkomst op 02 maart 2012

~        We ontvingen een onverwacht aantal mensen voor deze bijeenkomst. Dirk liet weten dat hij wat later kwam en Bianca Vroomen had zich verontschuldigd. In afwachting deelde Jan de uitnodiging voor de reis uit aan de aanwezigen. Omdat hij jarig was op 3 maart arriveerde Dirk even later met een lekkere vers gebakken cake. Het zelfgebakken product was nog warm en moest nog even koelen. Wachten tot in de pauze was de boodschap.

Administrativa

~          Notulist en moderator voor deze bijeenkomst: Jan

~          Verslag vorige vergadering: Vorig verslag werd zonder op- of aanmerkingen goedgekeurd.

~          Noorderkroon is ingegaan op het verzoek van VVS om haar activiteiten via hun website kenbaar te maken. Er is een bericht binnengekomen met melding dat we nu op een wachtlijst staan voor goedkeuring door de accountbeheerders. Het lijkt een ietwat vreemde werkwijze, maar we zullen het verder verloop afwachten. Zodra we een gebruikersaccount hebben ontvangen worden onze doelstellingen op de site gezet en een link plaatsen naar onze eigen website.

~          Jan meldde even dat er volgend jaar in februari een zeer dichte nadering van een aardscheerder wordt verwacht. Een aardscheerder is een brokstuk (planetoïde) in de ruimte dat dicht langs de aarde passeert. De huidige berekeningen lieten zien dat dit ca 140 meter grote exemplaar de aarde tot ongeveer 27.000 kilometer zal gaan passeren. Dat is astronomisch wel ontzettend kort als we eten dat de geostationaire satellieten op 35.750 km hoogte hangen.

~          Er is een bericht uit Bocholt dat ze ook daar een met sterrenkundige vereniging zijn gestart. De heer Janssen wil eens met onze kring kennismaken en naar onze activiteiten informeren.

 Open agenda

1. 1.    Hoe werd de poolas berekend?

De poolas (van een kijker) is een parallel van de aardas. De aardas vormt een denkbeeldige as dwars door de aarde van de noord- naar de zuidpool. Na wat gezamenlijk overleg werd er een (erg versleten) wereldbol bij gehaald ter verduidelijking. De aardas staat onder een hoek van 23,44° op het baanvlak dat de aarde rond de zon beschrijft; de ecliptica. Deze hoek verandert niet tijdens een omwenteling rond de zon en dient als referentie. Omdat de poolas deze hoek beschrijft en altijd naar dezelfde richting wijst tijdens onze reis rond de zon, varieert in de loop van het jaar wel de hoek waaronder de zonnestralen het aardoppervlak raken. Ook de lengte van de dag ten opzichte van de nacht varieert hierdoor. Deze effecten samen betekenen jaarlijkse variatie in de hoeveelheid ontvangen zonnestraling en zo ontstaan de seizoenen.

1. 2.    Waarom wordt er op lenzen vaak een coating aangebracht?

Coatings zijn om diverse redenen ontwikkeld en hebben dan ook elk hun specifieke eigenschap. Het is te veel om van alle soorten de eigenschappen te kennen, maar de meest voorkomende soorten werden even besproken.

Spiegels zijn voorzien van een coating om te voorkomen dat zilver of aluminium dat op het glas werd opgedampt oxideert. Sommige kijkers hebben een UHTC coating. Deze coating heeft als doel de lichtopbrengst te verhogen. Veel verrekijkers hebben blauwe of rode coatings. Die zijn meestal ontwikkeld om het contrast te verhogen, om bepaalde golflengten weg te filteren of te sterke lichtinval te verminderen.

Er werd nog even aangehaald hoe belangrijk het is uiterst voorzichtig met lenzen en spiegels om te gaan en ze zeker niet met een stofdoek af te vegen. We bespraken kort een uitzonderlijke methode voor extreme gevallen waarbij met demiwater en watten de spiegel of de lens wordt gepoetst. Een procedé dat zeker niet zonder risico is.

1. 3.    Wat betekent de Lambda-waarde van kijkers?

De Lambda-waarde is een waarde die de kwaliteit van de spiegel aangeeft. Hierbij wordt de lichtgolflengte gebruikt om de nauwkeurigheid van de spiegel uit te drukken. (1 lichtgolf= 555 nanometer of 0.000555 mm.) Simpelweg wordt hiermee de ruwheid van het oppervlak van het geslepen glas bepaald. Ervaren slijpers halen waarden rond de 1/20 Lambda, maar als je voor het eerst een spiegel slijpt en er is dan geen afwijking groter dan 1/8 lambda (letter lambda= 1 lichtgolf) dan ben je ruimschoots geslaagd en beschik je over goed bruikbare optiek.

Na de besproken punten uit de open agenda laste de moderator even een korte pauze in en was er gelegenheid om de lekkere zelfgebakken cake van Dirk te proeven. Een niet te versmaden intermezzo dat als idee zeker voor herhaling vatbaar is.  Na de pauze kreeg onze voorzitter het woord voor een uiteenzetting over “paternosterkraters”.

Catena

Dit is een ander woord voor paternosterkraters die op hun beurt een gevolg zijn van een parelsnoerkomeet. Een onderwerp waarover onze voorzitter informatie verzamelde om ons het fenomeen uit de doeken te doen.

 We kennen op aarde over het algemeen 2 soorten kraters: inslagkraters en vulkaankraters. Paternosterkraters horen bij de inslagkraters. Op de maan zijn er veel inslagkraters te zien. Aan de voorkant zien we ze duidelijk door de telescoop, maar aan de achterkant zijn er nog minstens zoveel. Het zijn zowel oude als jonge inslagkraters. Ze hebben het voordeel dat ze kunnen blijven bestaan en niet verweren omdat er op de maan geen atmosfeer is.

Op aarde zijn er ook nog veel inslagkraters te zien, maar die zijn bijna allen van betrekkelijk  jonge leeftijd. Afhankelijk van de grootte van de inslag ontstaat een simpele krater of een complexe krater. Bij die laatste is duidelijk te zien dat de bodem na de inslag terugveerde en een centrale berg vormde. Enkele van de meest gekende kraters op aarde zijn: 

~      de Barringtonkrater in Arizona met een diameter van 1200 m en ca 50.000 jaar oud

~      de Bosumtwi krater in Ghana (Afrika) met een diameter van 11km en ca 1 miljoen jaar oud

~      de Chicxulubkrater in Mexico met een diameter van 170 km en ca 65 miljoen jaar ontstond waar nu de golf van Mexico ligt. Deze was oorzaak van het uitsterven van de dinosauriërs.

~      de Vredefortkrater in Afrika is de oudste en grootste tot nu toe nog zichtbare krater met een diameter van 380 km en een ouderdom van maar liefst 2,023 miljard jaar.

De Clearwaterkrater bij Quebec in Canada is een meervoudige krater. Dit betekent dat deze gezamenlijk zijn ontstaan, maar hoe ontstaan meervoudige kraters?

Als er een komeet of grote planetoïde een zwaardere massa passeert wordt deze aangetrokken en in een baan rond het zwaardere object worden ingevangen. Afhankelijk van de grootte van beide massa’s zal het object bij de volgende passages gekneed en vervormd worden door de onderlinge aantrekkingskrachten. Uiteindelijk zal de invloed van de getijdenwerking zo groot zijn dat het bij een van de volgende dichte naderingen in stukken breekt. Dit gebeurt op een afstand die we de ‘limiet van Roche’ noemen. De resten vormen dan een parelsnoerachtige keten van brokstukken die achter elkaar vliegen en netjes op een rij op de massa te pletter storten. Ze vormen dan paternosterkraters. We zagen dit in 1994 bij Jupiter gebeuren met de komeet Schoemacher-Levy.

Voor de inslag in 1994 plaatsvond dachten geleerden dat dit niet op aarde kon gebeuren omdat de  aantrekkingskracht ongeveer 300 kleiner is dan bij Jupiter. Toch gaf dit gebeuren aanleiding om ook op aarde op zoek te gaan naar zulk soort kraters.

Het vinden ervan is wel geen eenvoudig werk. De kraters hebben zulke afmetingen dat de tegenoverliggende rand vaak voorbij het gezichtsveld ligt. Ze liggen ook heel erg verspreid over de aarde en de rechte lijn bestaat niet meer omdat de continenten intussen zijn verschoven. Toch gingen de Brit Simon Kelley en de Amerikanen John Spray en David Rowley op zoek en vergeleken inslagkraters van dezelfde leeftijd om te zien of er een samenhang was te vinden.

In Europa en Amerika vonden ze een vijftal kraters die in formatie hebben gelegen en die van dezelfde leeftijd zijn. Dit wees op de inslag van een parelsnoerkomeet. Het betrof de kraters: Rochechouart, Red Wing, Saint Martin, Manicuouagan en Obolon.

De inslag en de vorming van die vijf  kraters gebeurde ruim 214 miljoen jaar geleden. Dit is op de grens tussen de tijdperken Carniaan en Noriaan; twee onderperioden van het TRIAS. De inslag kan niet anders dan een dodental hebben opgeleverd dat niet onderdoet voor de ramp op het eind van het KRIJT toen de dinosauriërs uitstierven.

Kelley ontwikkelde een nauwkeurige datering voor de microscopische druppels verglaasd gesteente die door de enorme hitte van de inslag waren veroorzaakt en Rowley zorgde voor het accuraat terugdraaien van de beweging van de continenten.

Na het terugplaatsen van de continenten naar die tijd lagen drie van de vijf even oude kraters – Rochechouart in Frankrijk, Manicouagan en Saint Martin in Canada - mooi op en rij. De verbindingslijn tussen Obolon in Oekraïne en Rochechouart was evenwijdig met die tussen Saint Martin en Red Wing, wat wijst op drie grote brokstukken achter elkaar, waarvan de eerste en de laatste waarschijnlijk onderweg nog eens splitste door de hitte.  Er liggen nog twee kraters in hetzelfde pad, maar hiervan is de datering te ruw om ze op te nemen in de formatie.

Aan de hand van de terugdraaiing van de continenten en de rotatiesnelheid van de aarde kon ook worden teruggerekend dat de inslag van de brokken binnen de vier uur gebeurde. Naar alle waarschijnlijkheid waren er nog veel meer brokstukken, maar het merendeel van onze planeet bestond uit de Tetys- en Thalassazee. Van de brokstukken die in zee stortten zijn geen sporen meer terug te vinden.

De totale schade zorgde zeker voor een van de vijf ergste perioden van massaal uitsterven die we kennen. Verwacht wordt dat zo’n 80% van de levende soorten die catastrofe toen niet hebben overleefd. Even ter vergelijking: Er was slechts één inslagkrater van 170 km  diameter nodig om de dinosaurussen en een aanzienlijk deel van hun leeftijdsgenoten weg te vegen.  Uit de gesteenten is tot nu toe nog altijd niet teruggevonden waaruit de brokstukken bestonden. Een theorie zegt dat bij dergelijke inslagen het brokstuk volledig verdampt.

 Er zijn wetenschappers die beweren dat de aantrekkingskracht van de aarde, die ruim 300 keer minder is dan die van Jupiter, niet in staat is om een object op de limiet van Roche uit elkaar te trekken. Als de aardse gravitatie hiertoe niet in staat is, dan kan het voorwerp zich wel als een aardscheerder hebben gedragen en werd het niet uit elkaar getrokken door de gravitatie. Tijdens de val door de atmosfeer werd het door de wrijving met de lucht zodanig verhit dat het fragmenteerde. Bij een volgende passage worden de brokstukken dan ingevangen en slaan achter elkaar in. Statistisch gezien denkt men vandaag dat er de kans 1 op 1000 is dat een aardscheerder op zo’n manier kan worden ingevangen. Op aarde zijn ca 150 duidelijke sporen van inslagkraters bekend. Geologen zijn bezig uit te zoeken of er nog paternosterkraters bij zijn.

Normaal vinden we kraters, ouder dan 200 miljoen jaar niet meer terug. De tand des tijds heeft dan zijn werk gedaan. Er is slechts één uitzondering: de 3,023 miljard jaar oude Vredefortkrater in Afrika met een diameter van 380 km die nog duidelijk vanaf grote hoogte zichtbaar blijft  in het landschap. Wat hier toen gebeurde moet een nog veel grotere impact hebben gehad op het allereerste leven op aarde…

Als bijlage kregen we nog enkele korte filmfragmentjes over de inslag van Schoemacher-Levy op Jupiter, over de continentendrift en over het fragmenteren van een planetoïde op weg naar de aarde. Na een korte nabeschouwing sloten we de bijeenkomst en dankten Bèrke voor dit mooi onderwerp.  Bedankt Bèrke! Het was erg interessant.

JH

Zondagavond, na heel wat afgestel en zoekwerk is de AT12RC eindelijk in lijn met Argo Navis, StellarCat en AstroCat. Met andere woorden: de montering is onder controle!!!

Het was een allegaartje van foute instellingen, encoders moesten omgezet, richtingssensoren 180° switchen,  motoren gepatched, parameters bijgesteld, maar eindelijk doen de verschillende aansturingen van de kijker wat er gevraagd wordt. Gedaan met de volledig foute kant opwijzen! De afstellingen zijn gebeurd met enkel de volgkijker op de montering omdat het geen zin heeft om de hele santakraam op te tuigen en de zoekhoek nog kleiner te maken.

Er zit nu nog een heel kleine fout in, maar die is zeker en vast te wijten aan het feit dat de volgkijker op een onorthodoxe manier op de grondplaat bevestigd was. Dat en een meer preciese poolafstelling maken dat we één dezer dagen kunnen beginnen met het ingebruik nemen van de totale configuratie. Dan nog de motorfocusser monteren, de SynGuider afstellen, de additionele setups (38 stuks!!!!) nog verder uitdiepen en verfijnen, enkele catalogi downloaden in integreren (kometen, planetoiden, satellieten) en laat dan de heldere nachten maar komen!!

Omdat de primeur al op de sterrenwacht weggegeven was: Lambert is sinds kort de trotse eigenaar van een 12 inch (30 cm) Ritchey-Chretien astrograaf. Het geheel is gemonteerd op een Mesu-2 montering. Een beetje duiding bij deze keuze:

Zoals jullie weten is Lambert (en anderen!) een beetje bezeten van astrofotografie. De laatste zes jaren deed Lambert dit middels een 10 inch (25 cm) Meade LX200GPS. Omdat dit een azimutale (vork-) opstelling is moest er een beetje creatief gewerkt worden, want, ook al is die kijker 100% geautomatiseerd en volgt hij perfect (er zijn talloze beelden die dit bewijzen), vanwege beeldrotoatie was er steeds die beperking van maximaal 30 seconden te belichten. Lambert had bijna het optimale uit het systeem gehaald, dank zij het gebruik van een optische trein (focal reducer en bijhorende tussenringen) en aangepaste camera-settings. Om beeldrotatie tegen te gaan kon gebruik gemaakt worden van een speciale equatoriale wig of een image-derotator. Beide opties vielen niet in de smaak en er werd besloten uit te kijken naar een heel nieuw systeem. De nieuwe 14 inch Meade LX800 zou het gaan worden. Zou, want afgeraden door Robtics vanwege veel te zwaar. Er waren andere alternatieven, beter en zeker niet duurder! Terwijl Lambert in onderhandeling was met Robtics boorde Job het thema Ritchey-Chretien aan, gelijktijdig met het advies van Rob Lefeber van Robtics.

Even snel naar Den Haag om de waren te bekijken en meteen een bestelbon op te laten maken. Het zou een 12 inch Rictchey-Chretien (AT12RC) worden, gemonteerd middels een Cassedy-Losmandy adapter op een frictieaangedreven Mesu 2 montering.Een frictiemontering, dus geen enkel tandwiel en/of wormwiel en dus ook geen backlach of periodic error. Een nauwkeurigere volging kan je niet bedenken. Het formaat van de kijker? Een 12 inch en geen 14 inch want het was al schrikken bij de afmetingen van de 12 inch. 14 inch is zo goed als niet geschikt om te verplaatsen vanwege veel te groot. 

De aansturing van de AT12RC is een beetje complex: het hart van het systeem is de ServoCat die ondersteund wordt door StellarCat, die de encoders en de motoren aansturen. Het geheel wordt geleid door het besturingssysteem (en databanken) van het Australische Argo Navis. Een besturingssyteem waar je stil van wordt. Zo goed als alle parameters die je kan bedenken kunnen (moeten) hier gedefineerd worden. Je kan refractie laten corrigeren, auto adjust on, spiraal-zoeken, narrow field-zoeken, de aansturing op meerdere manier laten gebeuren, onverhoopte pannages overrulen, met een simpele flip van een schakelaar je snelheden boosten, noodenergie aanboren, kijker aansturen door een planetarium-programma, enz. Het systeem kan op 18 seconden 360° roteren en dat alles fluisterstil en gladjes als over "goei boter"! Een configuratie om "U" tegen te zeggen. Op de rug van de AT12RC rijdt nog een 8 cm APO triplet mee, voorzien van een SynGuider en field-flattner, te gebruiken om heel correct te volgen tijdens lange belichtingen. Het totaalgewicht van het geheel met assecoires komt op een kleine 160 kg.Op dit moment is het nog even wachten en dan wordt een volledig nieuwe electronische 2.5 inch motor-focusser met pulsstappen aangeleverd en dan is alles kompleet! Met deze focusser kan je tot op microns nauwkeurig scherpstellen. Een must voor deze astrograaf! Het systeem is een f/8 maar door gebruik te maken van een focal-reducer zal hij als een f/6 het sterrenlicht naar de sensoren leiden. Deze "lichtvreter" heeft drie ventilatiekoelers achter de hoofdspiegel, dus warmlopen is er niet bij!

Omdat het nogal een omvangrijk systeem is, je moet het geheel een eenmalige initiatie geven, de richtingssensoren afstellen, de encoders afstellen, zorgen dat het systeem weet wat, waar en hoe en dan.......ben je vertrokken! Nog heel even en we zijn zover en dan zal de kijker zeker eens naar Achel komen om een demo te geven op de weide van de sterrenwacht. Ondertussen even enkele beelden van het systeem:

30 Maart 2012, we hadden vandaag een bezoek van de leerlingen van de Achelse basisschool op de agenda. Bedoeling was om, na de uiteenzetting die onze secretaris op hun school had gegeven, de leerlingen de kans te geven om eens door een heuse sterrenkijker te kijken.

Helaas, net als vorig jaar was het weer niet wat het moest zijn. Een grijze koude avond, met zo goed als geen kans om ook maar iets waar te nemen aan de hemel. Ondanks dit gegeven kwamen toch verschillende ouders met hun kinderen eens poolshoogte nemen, zelfs de juf was aanwezig. De gretigheid die we tijdens de uiteenzetting op school mochten ervaren kende zijn gelijke onder de koepel. Om met de woorden van juf Marion te spreken, de leerlingen waren zeer geprikkeld, hun toetsen waren schitterend goed, zelfs een kruisverhoor op de sterrenwacht bevestigde deze uitspraak. Er is duidelijk animo voor sterrenkunde bij de jeugd en Noorderkroon zal dit blijven ondersteunen en stimuleren.

Heel wat vragen werden afgevuurd en onmiddellijk voorzien van een passend antwoord. Dank zij een reeks beelden op een smartphone waren we toch in de gelegenheid sommige dingen te visualiseren. Na afloop werd nog even nagekaart in de taverne. We hebben, ondanks het slechte weer, boeiende gesprekken kunnen voeren, de jeugd iets meer kunnen vertellen van de ruimte, kennis gemaakt met mensen die we in de nabije toekomst zeker gaan terugzien, kortom... het was een zeer geslaagde avond! Dank aan alle aanwezigen voor hun bijdrage en ondersteuning. Enkele beelden van het gebeuren:

De afgelopen dagen kregen van diverse weerstations een quotering van 10 wat betreft de condities om aan sterrenkunde te doen. De atmosfeer was heel transplarant en stabiel, er was heel weinig storend maanlicht, kortom....een uitgelezen kans om een beetje veldwerk te doen, na een lange onderbreking.

Het was net die maan, messcherp, helder en  vanwege de kleine sikke ltoch niet storend, die het decor vormde van een prachtige samenstand. Maan-Venus en Jupiter, een trio waar je niet langs kon kijken. Heel wat mensen, voornamelijk niet bezig met sterrenkunde en al helemaal niet met planeten, die allemaal dezelfde vragen stellen; "Welke heldere sterren zie ik 's avonds? Ik heb die nog nooit gezien?". Als je dan even de tijd neemt om uit te leggen dat men dan eigenlijk twee van onze acht planeten heeft gezien en daar ook een beetje duiding bij geeft, om dan vervolgens ook nog eens te zeggen dat achter hen ook nog een andere planeet te zien is, onze heldere rode Mars, en het feit dat we ten alle tijden onze eigen planeet kunnen zien..........je hebt het halve zonnestelsel in één keer gezien.... het kan enkel maar resulteren in verwondering. Heel herkenbare verwondering!

Omdat bovenstaand geheel zo markant is en heel mooi te capteren is op foto, heeft Job een beetje van zijn vrije tijd opgeofferd om deze site te kunnen voorzien van enkele beelden, een blijvende herinnering aan deze samenstand. Eerst even een screenprint van Stellarium van de situatie en dan de beelden die Job maakte:

Vandaag was het, na de presentatie in de Achelse basisschool, de beurt aan de vijfde-klassers van de Robbert te Hamont. Onze secretaris bracht voor een publiek van 66 leerlingen en drie leerkrachten, ook in deze school, de presentatie "Op reis van hier naar......". De presentatie was het afgelopen jaar een beetje opgewerkt met recentere beelden. Kwestie van af en toe iets nieuws te kunnen brengen en de aandacht op scherp te houden. Ook voor de leerkrachten, die deze presentatie al verschillende jaren na elkaar gezien hebben een beetje te ontzien. Nieuwere elementen, betere en kleurrijkere afbeeldingen, meer eigen werk, allemaal hulpmiddelen om de presentatie elk jaar weer boeiend te kunnen brengen. Het verhaal....wel daar veranderd weinig aan, enkel de manier van presenteren.

 Na de uiteenzetting was er ruimschoots tijd voor het beantwoorden van vragen. Net als alle voorgaande jaren, onverdeelde aandacht, verrassende vragen en van vele leerlingen de belofte eens te komen kijken als we op onze sterrenwacht actief zijn. Ook in deze school hebben we beloofd om volgend jaar weer present te zijn.

We hebben het al geruime tijd in ons achterhoofd. Noorderkroon geeft ondersteuning aan de lokale leerkrachten betreffende sterrenkundige materie. We lenen elk jaar onze planeetbollen uit, een dankbaar en zeer educatief hulpmiddel voor de leerlingen. Blijft natuurlijk nog het gegeven dat de leerkrachten een sterrenkundig lessenpakket moeten brengen aan de leerlingen. Niet evident om deze materie even los uit de mouw te schudden. Lespakket of niet. Leerkrachten moeten alle zeilen bijzetten om deze, toch niet alledaagse materie, op een verstaanbare manier uit te leggen. Ondersteuning is meer dan welkom en hier komen wij in beeld.

Op dinsdag, 20 maart 2012 was Noorderkroon voor de eerste maal te gast in de basisschool te Achel. Onze secretaris heeft de presentatie "Op reis van hier naar...." gebracht voor een publiek van ca 50 leerlingen en twee leerkrachten. Eerste indruk? Net als in de andere scholen een enthousiast publiek, aandachtig en klaar met een hele rits diepgaande vragen. Een beter publiek kan je niet verlangen! Na afloop was er applaus en kwam een dankwoord van de leerkrachten. We gaan dit zeker herhalen!

Voor hen die interesse hebben; Robtics, de huisleverancier van astronomische artikelen voor sommige van onze leden, is nu ondergebracht in een pand in Den Haag. Vroeger moesten we naar 's Gravenzande, bij Rob Lefeber aan huis om onze zaken te doen. Tegenwoordig gaan we naar de Melkwegstraat 12  in Den Haag. In afstand is dat niet zoveel verschil, sterker nog; je kan vanaf de A2 bijna tot de winkel komen. Een pluspunt. Een ander pluspunt is dat je nu tussen de telescopen door kan wandelen. De grote showroom bevindt zich op het 1e verdiep van het gebouw. Als je binnen komt wil je binnen blijven! Een overdaad aan teelscopen, statieven, accesoires, je kan het bedenken of het is er te vinden. Op de vloer een team van zeer goed geinformeerde mensen die, en dat is heel voornaam, een luisterend oor hebben naar de behoefte van de klant. Daar waar nodig zal uitvoerig advies en goede raad gegeven worden. Heb je een vraag over een kompleet systeem, over een onderdeel van een systeem, wil je een customised systeem, ze zijn er en ze helpen je op een heel proffesionele manier verder. Je bent zeker van het feit dat je advies komt van mensen die jarenlange ervaring in de vingers hebben. Wil je advies of daadwerkelijk een aankoop doen, dan kan je in de winkel terecht, maar ook via hun heel uitgebreide website. Google maar eens een keertje met het woord "Robtics" en je zit in no-time op hun site. Maak je snel een account aan, dan ben je helemaal binnen! Als je toch zo ver geraakt, vergelijk eens hun prijzen met die van andere handelaren. Robtics geeft je een low-price-garantie.  Een echte aanrader. Enkele beelden van hun "nieuwe" winkel.

 Open agenda

Drie vragenstellers; twee vragen. Dat was het resultaat van een ronde open agenda. Franky haalde de Venusovergang aan en koppelde dit aan de zonnevlekken. Tony had ook een vraag over de Venusovergang en Jan vroeg aan de aanwezige leden hoe het broeikaseffect te verklaren.

 Venusovergang: Franky las een kort verslagje voor. Het was een vergelijk tussen de afmetingen van Venus, de zon en aanwezige zonnevlekken. Eén en ander werd besproken doch, we kunnen nu geen weet hebben van de aanwezigheid van zonnevlekken op 06-06-212 (eigenlijk start de Venusovergang op 05-06-2012). Aangezien we het over de al dan niet waarschijnlijke aanwezigheid van zonnevlekken hadden, kwamen we vanzelfsprekend uit bij de zonnecyclus. Ook hier is geen strakke lijn te trekken. Het maximum van de zonneactiviteit geeft geen blinde garantie op zonnevlekken en al helemaal niet op de grootte van de vlekken.

Venusovergang: Tony, een planetenman in hart en nieren, wist dat, als je alles wil zien van de Venusovergang (ca. 8u lang) je beter niet hier blijft. We simuleerden de overgang en vonden dat die hier in België in het holst van de nacht begint om tegen de morgen nog maar net de laatste loodjes zichtbaar te hebben. Tony legt de lat hoog en wil naar Hawaii om zo het optimale uit deze waarneming te halen. We weten dat de vorige overgang in 2004 was (we hebben er schitterende ervaringen aan over gehouden) en dat de eerstvolgende 06 juni 2012 zal zijn. Als je deze laatste denkt te gaan missen zal je moeten wachten tot 11 december 2117. Een beetje té lang, als je het ons vraagt…… Dus, voor al diegene die nog nooit een Venusovergang gezien hebben, dit is dan nu  een “Once in a lifetime”-ervaring geworden. Tony gaat onderzoeken welke opties er zijn om de overgang zo compleet mogelijk te zien. Onze secretaris zal het net afschuimen naar instellingen die eclipsexpedities aanbieden en deze links doorgeven aan Tony.

Broeikaseffect: Jan stelde de vraag wat er aan de basis ligt van het broeikaseffect. Hoe ontstaat het? Na even over en weer geredeneer kwam het antwoord: Jo legde als eerste de link “meer stormen, meer waterdamp in de atmosfeer”. Jan vervolledigde het verhaal en wist dat waterdamp verantwoordelijk is voor 70% van het broeikaseffect.. de rest zijn de gekende uitstootgassen. Een resume: licht komt binnen, verwarmt ons aardoppervlak dat de opgeslagen warmte terug afgeeft (reflectie,….) De gereflecteerde energie verlaat ons in een infrarode golflengte en nu komt de aap uit de mouw: waterdamp houdt deze reflectie tegen. De dichtheid van de atmosfeer zorgt voor afremming van de reflectie en we hebben…….een broeikaseffect!!  Op de vraag welke invloed de mens heeft op dit gebeuren werd een heel geanimeerd gesprek dat ons uiteindelijk bracht bij nachtegalen, koekoek, specht en Gentiaanvlinders. Dank aan de vraagstellers en het collectief voor de invulling van de antwoorden. Na de Open Agenda kregen we van Jo Vancraesbeek een presentatie van de indrukken van een astronaut die de aarde bekeek vanuit het ISS. Een schitterend mooie presentatie ondersteund met klank en kleur. Dank aan Jo voor deze bijdrage! De moderator was in voor een korte pauze en zo gebeurde het dan ook! Na de pauze was het woord aan Job en Lambert, die uitvoerig verslag uitbrachten van hun recente expeditie(s) in Grandpre, Frankrijk.

Sterrenkijken in Grandpre 2012

De virtuele reis bracht ons eerst een film van 33 minuten. Een film die opgebouwd was met een mix van afbeeldingen die Job en Lambert maakten tijdens de expeditie in november 2012. Voor de groene landschappen koos Lambert een deel opnames die hij ter plaatse maakte in augustus. De rest waren beelden van het bezoek in november. We zagen beelden van het hotel, beelden van de waarnemingsplaats. Voor deze laatste werd gekozen om Google Earth in te schakelen. Heel fraai als je vanuit de ruimte inzoomt op het gebied! Je kan er heel veel duidelijk mee maken. Na een korte introductie kon de film beginnen. Er werd meegegeven dat na de film een PowerPoint zou volgen die dieper zou ingaan op bepaalde aspecten. De film ging van start en gaf een chronologisch beeld van de sterrenkundige tweedaagse. Er werd geen enkel aspect overgeslagen. Van omgeving tot overnachting, van natuur tot sterrenkundige resultaten, van kijkers tot technieken, alles werd zichtbaar gemaakt terwijl op de achtergrond sfeervolle muziek het beeldverhaal opluisterde. Vooral de behaalde resultaten konden rekenen op verbazing en appreciatie. Talrijke objecten, waarvan we voorheen alleen maar konden genieten vanuit de “boekskes” of het internet, kwamen opeens in volle glorie tot uiting op onze projecties. Allemaal eigen werk en allemaal “single shot”-opnames, met andere woorden; geen stackings, geen bewerkingen, alles puur natuur. De enige trucks die we toepasten was constant zoeken naar betere settings van de camera’s. Dat laatste was goed zichtbaar in de vele ‘dubbele’ opnames die Job en Lambert gemaakt hadden. Na de film, we zaten nog maar halfweg ons programma, brak er spontaan applaus uit.

Job en Lambert gingen verder met hun PowerPoint-presentatie. Inleidend, het verhaal hoe Lambert aan Grandpre gekomen was. Enkele beelden van de lichthinderkaart van westelijk Europa maakten veel duidelijk. Grandpre is en blijft de eerste echt donkere locatie die we tegenkomen als we vanuit Achel de wereld in duiken, op zoek naar echte duisternis. Lambert wist dat als je, hartje zomer en in het holst van de nacht vanuit Grandpre vertrekt, je 31 km moet rijden voordat je een eerste lichtpunt tegenkomt. Misschien wordt er plaatselijk een duisternisvriendelijk beleid gevoerd? We weten het (nog) niet. In de presentatie zagen we dat niet elke tweedaagse wil zeggen dat je twee dagen voluit kan sterrenkijken. De heren behandelde twee expedities en twee keer op rij was de eerste nacht (gedeeltelijk) waardeloos. Pas tegen de ochtend kon begonnen worden met waarnemen. Telkens was het de tweede dag die voor ambiance zorgde, zo bleek uit de beelden. Waarom een PowerPoint als een film al alles zegt? Wel, in de PowerPoint werden de technieken die beide heren gebruikte uit de doeken gedaan. Wat zijn de pro’s en wat zijn de contra’s van elke gebruikte configuratie? Hoe kan ik meer uit mijn systeem halen? Welk zijn de beste settings? Allemaal vragen die meespelen als je met twee totaal verschillende configuraties in het veld staat. Heel boeiend om nadien de behaalde resultaten naast elkaar te zetten en dan objectief te beoordelen wat goed is en wat voor verbetering vatbaar is. We zagen weer een hele resem objecten de revue passeren, maar ditmaal werden er extra details aan toegevoegd.  Ook randinformatie zoals een plaatselijke agrariër die niet kon weerstaan om de beerton uit te varen op een steenworp van ons af (goed dat we niet onder de wind stonden!), het plaatselijke wild, regen en rook, etc. werd gedeeld. Heel informatief!

Als afsluiter van de presentatie gaven Job en Lambert ook nog een beeldverslag van hun laatste expeditie naar Grandpre, die van 3-4-5 februari 2012. Beide heren wisten dat dit extreem ging worden, heel extreem. Temperaturen van -18°, zeven lagen kleding inclusief pooloverall, chemische bodywarmers, zoolverwarming, thermisch ondergoed, thermische sokken,10 kg houtskool, liters warme soep en een bepaalde hoeveelheid warme Frankfurters, het mocht niet baten: mens en machine gingen ten onder! Het was afzien in het kwadraat! Onze batterijen vielen van topspanning naar volledig leeg in no time. De mens zag af van de kou en dat was te merken in de eindresultaten, althans in sommige eindresultaten. Job maakte een sublieme serie van opnames waarop telkens meerdere sterrenstelsels te tellen waren. Sommige opname hadden meer dan 7 objecten binnen het kader! Subliem! De Cassegrain van Lambert worstelde enorm met de temperaturen. Er was bijna geen scherpstelling mogelijk (of lag dat aan de kleumende gebruiker? Heel waarschijnlijk wel!). Feit was dat we enkele lessen geleerd hebben: nooit uitrukken met een bijna volle maan en zeker niet als die de hele nacht hoog staat. Ons excuus voor deze les was dat we niet konden wachten tot er weer een maanloos weekend zou zijn. Tweede les die we leerden en misschien wel de belangrijkste les van alles: we kennen nu de ondergrens van onze instrumenten. Dit gegeven en het voorgaande maakt dat onze laatste expeditie eigenlijk de belangrijkste was. Wetende waar de grens ligt wil zeggen dat je dan ook exact weet tot hoever je kan gaan en de meest optimale omstandigheden liggen heel kort bij dit punt! Deze gegevens gaan goud waard zijn bij het voorbereiden van de volgende expeditie. Misschien, zoals Franky het stelde, is er wel animo om er een groepsuitstap van te maken?                                                                                                                                                                               LBe

Franky werd ook gevraagd om zijn indrukken van deze bijeenkomst eens op papier te zetten. Franky gaf (heel sportief) gevolg aan deze vraag en stuurde daags nadien een verslag binnen. Hieronder een gedeelte van hetgeen Franky schreef:

……..als kers op de taart, de 2 daagse sterrenkundige expeditie van Job en Lambert. Job en Lambert vertelden hun verhaal van hun 2 daagse sterrenkundige expeditie in Grandpré. Ze logeerden in hotel Râle des Genêts en ze hadden fantastische foto’s gemaakt, Job met zijn HEQ6pro montering met een toestel met lens van 500mm en convertor 2x (= 1000mm). Magnifieke foto’s en dan Lambert met zijn MEADE 2500mm lens, ook tevens magnifieke foto’s zoals de M1 Krabnevel, M81-M82,M51 spiraal nevel, M42 Orionnevel op verschillende belichtingen en dan nog planetaire nevels, kortom het was adembenemend, waarna ze een warm applaus voor kregen. Proficiat heren en hopen dat er nog zo komen.

Job en Lambert waren nog eens terug gegaan in bizarre omstandigheden; -18° ,verstorend maanlicht en dat kunnen we missen als tandpijn. De Fransen zullen wel gedacht (vous-ètes-fou ) maar ze hebben toch nog enkele opnames kunnen maken, chapeau en toch in deze omstandigheden.                                                                                           Franky

Verslag van de kijkavond februari 2012.

Helaas, het mocht niet zijn…..de winter lijkt ten einde en ook zo de stabiliteit van de atmosfeer. We kampen met een dicht wolkendek en moeten ons geduld nog even op de proef stellen. Dat de drang om sterren te kijken aanwezig is, mag duidelijk zijn. Verschillende leden belden elkaar op om te informeren naar de stand van zaken. Het verleden heeft ons geleerd kritisch te zijn wat wolken betreft. De ene keer was het net wel- net niet, de andere keer was het overduidelijk. En vandaag…….was het overduidelijk! Jammer…  volgende keer beter!

Stom toeval of niet, Lambert was in Duitsland en wist dat in Huckelhoven een astronomisch treffen zou plaatsvinden op 25-02-2012. Even binnenspringen en de sfeer opsnuiven.

ATH is een jaarlijks terugkerende ontmoeting, net voor het grote Europese treffen ATT in Essen (5 mei 2012). ATH is kleinschaliger. De organisatie van ATH ligt in handen van een groepje studenten die in het gymnasium van hun school diverse standhouders en vertegenwoordigers van grotere sterrenwachten te gast hebben. Er was een uitgebreide stand van de sterrenwacht van Aken, ééntje die in het oog sprong door mooie beelden door de plaatselijke kijker gemaakt. Diverse standhouders prezen hun waren aan en waren allemaal in voor een praatje. Er zijn op een dergelijk treffen verrassende dingen te vinden die relatief kort in de buurt te bezoeken zijn. Opmerkelijk is dat op een dergelijk (kleinschaliger) treffen veel leuke koopjes te doen zijn. Heel wat amateurastronomen gebruiken deze beurzen om hun overtollig materiaal te slijten. Niet alleen leuke prijzen in het segment tweedehands, maar ook de stand van Vixen (nieuw spul) hanteerde heel interessante prijzen. Een must voor hen die nog zoeken!

Enkele sfeerbeelden van het treffen:

Vandaag stuurde Job enkele foto's door van de zon. Op de zonneschijf zijn heel duidelijk grote zonnevlekken te zien.

~      Administrativa

~       Het verslag werd goedgekeurd mits volgende rectificaties: Dirk merkte op dat in de uitnodiging een fout te vinden was: “….. Van handbediende eenheden zijn we op korte tijd geëvolueerd naar computergestuurde systemen.”. Jan merkte op dat er bij het verslag van de nationale sterrenkijkdagen niets te lezen viel over de gebeurtenissen van dag twee. Reden daarvan is dat de secretaris toen niet aanwezig was en er niet tijdig melding van gemaakt werd. Hoe dan ook; op 3 december waren enkele leden en bezoekers aanwezig. Paul, tenslotte, wist te melden dat op onze website een verkeerde datum te lezen is.  Met dank aan de melders!

~       Op onze eerste bijeenkomst van 2012 is er meteen een nieuw lid bijgekomen. Mevr Bianca Vroomen heeft onze rangen versterkt. Een heel hartelijk welkom!

~       Verschillende leden hebben hun contributie voor 2012 voldaan. Verschillende leden deden, als sponsering, een extra duitje in het zakje, waarvoor dank!

~       Na de gebruikelijke nieuwjaarswensen uitgewisseld te hebben, onze zaal was intussen volgelopen, nam Jan het initiatief als moderator op te treden en Lambert als notulist.

    Open agenda

Een meer dan riante opkomst maakte dat we een flinke ronde “open agenda” voor de boeg hadden. Uit de rondgang kwamen volgende vragen naar voor:

1. 1.      Gerard vroeg zich af hoe afstanden te berekenen in het heelal.

De meest eenvoudige methode voor afstandsbepaling is de parallax-methode. Het idee is om de beweging van de Aarde om de Zon te gebruiken. Doordat de Aarde een afstand tot de Zon heeft van ongeveer 150 miljoen kilometer (1AE), en om de Zon draait, staat de Aarde over een half jaar aan de andere kant van de Zon, en dus 300 miljoen kilometer verderop. Doordat de Aarde heeft bewogen, lijken de sterren die dichtbij staan te hebben bewogen, en net zoals bomen naast de snelweg vanuit een rijdende auto veel sneller lijken te bewegen dan een verder weg staande kerktoren, zo lijken ook dichtbij staande sterren in een half jaar meer te hebben bewogen dan sterren die ver weg staan. De sterren die heel ver weg staan zien we zelfs helemaal niet bewegen, omdat hun beweging zo klein is dat deze niet kan worden waargenomen. Uit hoeveel een ster in een half jaar lijkt te bewegen ten opzichte van een verre achtergrondster, de parallax (π), kunnen we dus bepalen hoe ver weg deze ster staat. Deze schijnbare beweging aan de hemel is een heel kleine hoek, zelfs voor de meest nabije sterren, en wordt uitgedrukt in boogseconden ("). Een boogseconde is 1/3600 graad. Als je de parallax hebt gemeten en 3.26/π uitrekent, vind je de afstand van de ster in lichtjaren (lj).

 De tweede manier is het meten van de roodverschuiving: De golflengte van het licht, uitgestraald door een lichtbron die zich met grote snelheid van de waarnemer verwijdert, wordt langer (de frequentie wordt lager) naarmate deze snelheid groter is. Hetzelfde effect in geluidsgolven doet zich voor bij verandering van toonhoogte van bijvoorbeeld een sirene van een ambulance als deze naar ons toekomt of van ons wegrijdt. In de praktijk is de roodverschuiving bij lichtgolven alleen meetbaar bij de zeer hoge snelheden die in het heelal voorkomen.

 Een derde manier om afstanden te berekenen is gebruik maken van de lichtkracht van de Cepheïden. Cepheïden zijn variabele sterren die een zeer regelmatig patroon vertonen..Hun helderheid verandert met een bepaalde periode. Uit de waarnemingen op kortere afstanden is gebleken dat Cepheïden met gelijke periode even helder zijn. Ongeveer 3 % van de sterren zijn Cepheïden. Het volstaat dus om van één Cepheïde in een sterrenstelsel de periode en de schijnbare helderheid te meten om de afstand tot het stelsel te kennen.

1. 2.      Dirk vroeg zich af hoe je de grootte van het beeldveld in een oculair kan berekenen.

Alles is te berekenen, ook zo de diameter van het beeldveld in een bepaald oculair. In de inleiding van de vraag gaf Dirk al meteen een manier aan. In een bepaald oculair is de afbeelding van de maan beeldvullend. Je hebt hier onmiddellijk een referentie: de maan is 0.5° (om helemaal correct te zijn: De schijnbare diameter van de Maan varieert tussen dmin=0.491° en dmax=0.548°, afhankelijk van de baanpositie). Natuurlijk is dit maar een deels bevredigend antwoord en moesten we zeggen dat er wel degelijk formules bestaan, maar deze niet meteen ter beschikking hadden. Onze secretaris zocht en vond een link te plaatsen hoe je deze waarde kan berekenen. (http://www.astroforum.nl/astrowiki/index.php/Formules_voor_telescopen#Het_schijnbare_en_werkelijke_beeldveld)

1. 3.      Franky had iets raars gefotografeerd en wist niet wat.

Gelukkig had Franky de opname bij en we konden vrij snel concluderen dat de opname het gevolg was van een flinke trilling terwijl Franky de Andromedanevel fotografeerde. Een trilling kan allerlei oorzaken kennen: het kan zijn dat je per ongeluk je statief aanstoot, het kan een windvlaag zijn, het zou een storing in je volginstallatie kunnen zijn, kortom: niet zeldzaam!

1. 4.      Job vroeg zich af wat de Hubbleconstante is.

Dirk wist onmiddellijk “eigenlijk moeten we spreken van de Lemaitre-constante”. Hoe dan ook, het heeft allemaal te maken met de expansie van ons heelal. Edwin Hubble mat afstanden in het heelal en ontdekte dat er een rechtlijnig verband was tussen de roodverschuiving van verre sterrenstelsels en hun afstand. Dit verband kennen we thans als zijnde de wet van Hubble. Deze wordt uitgelegd als een gevolg van dopplereffect in een uitdijend heelal. De constante uit de Hubble wet geeft aan hoe snel ver weg gelegen sterrenstelsels door de universele uitdijing van ons af bewegen. De Hubble constante heeft een waarde van ongeveer 70 km/s/Mpc.

1. 5.      Jean-Pierre vroeg zich af waarom de dagen zo traag lengen.

We hebben deze materie onlangs nog eens besproken. Jan friste de herinnering even op door opnieuw gebruik te maken van een verduidelijkende tekening. Eén en ander heeft te maken met de positie van de aarde in haar baan en de perkenwet van Kepler. Baansnelheid is hier de belangrijkste factor. Om de zon te zien opkomen moet de aarde nog een klein beetje verder roteren en zal de opkomst van de zon iets later te zien zijn. Naarmate de aarde opschuift in haar baan om de zon zal dit effect verdwijnen.

Robotische sterrenkijkers.

De vroegere sterrenwichelaar. Ongehinderd door lichtpollutie, luchtverontreiniging, etc. was de nacht het domein van de eerste sterrenwichelaars. Ze observeerden en haalden uit de opgedane kennis hun voordeel. We kennen de Egyptenaren ,Maya’s, Indianen, Arabieren, ……

De “nieuwe” denkers: In de vroege jaren van onze hedendaagse sterrenkunde werden nagels met koppen geslagen door bekende astronomen die middels waarnemen de ene theorie na de andere bijstelden. We herinneren ons: Ptolemeus, Copernicus, Tycho Brahe, Johannes Kepler en  Galileo. Zij allen maakten  gebruik van gezond verstand en pas veel later door een recente ontdekking: de telescoop. Dat was toen, tegenwoordig kennen we legers van mensen die zich bezig houden met sterrenkunde. Wat eerst een “alles onder één dak”- wetenschap was, splitst zich nu op in een heel breed spectrum van wetenschappen. De moderne astronoom zoekt tegenwoordig, onder druk van licht, pollutie, lawaai, etc. zijn heil op de meest barre plaatsen op aarde: op bergtoppen, woestijnen , zelfs op Antarctica. Zijn werktuigen zijn ook geëvolueerd.

 De amateurastronoom. Ook geplaagd door licht, pollutie, etc. Ook ons materiaal heeft een hele evolutie gemaakt. Op pakweg 30 jaar zijn we geëvolueerd van kleine lenzenkijkers naar  intelligente systemen. Ook de amateur wordt gedreven om zijn resultaten naar een hoger level te brengen. Ontvluchten van licht, lawaai en vervuiling en een vlucht in technologie vanwege: Tijd. Op één nacht maken we tegenwoordig een 100 digitale opnames, Dat was ooit anders…….tegenwoordig hebben we: Goto-technologie en CCD-sensoren. Wat we niet hebben is…..TIJD. Tijd is een heel belangrijke factor geworden .Ontdekkingen worden gedaan en dienen zo snel als mogelijk geconfirmeerd te worden (anders gaat een ander er mee lopen). Zowel de amateur als de professionele astronoom hebben dezelfde vijand ; TIJD. Althans ……..een gebrek aan tijd! Gaat een amateur een nachtje sterrenkijken dient er (voor een optimaal resultaat) een planning te zijn. Wat als eerste te bekijken en wat als laatste (opkomst, doorgang, beste venster om te kijken of aan beeldvorming te doen. Meestal is er te weinig tijd om alles te zien wat je zou willen zien (goede nachten zijn zeldzaam en als ze er al zijn: veel te kort). Het antwoord? AUTOMATISEREN!!!!!!

We bekeken de huidige evolutie in geautomatiseerde sterrenkunde en stelde ons de vraag :  welke is de grootste robot-telescoop? Antwoord: UKIRT (United Kingdom Infrared Telescope 3,8 m). Standplaats: Hawaii. De kleinste? Eigenlijk is dit een heel moeilijke te beantwoorden vraag die we bewust onbeantwoord lieten. De kijkers in het segment robottelescopen zitten voornamelijk tussen de 60 en 90 cm diameter.  De telescoop Trappist (TRAnsiting Planets and Planetesimals Small Telescope) van de Universiteit van Luik en van de Sterrenwacht van Genève moet planeten buiten ons zonnestelsel  opsporen en karakteriseren. Het is een volledig geautomatiseerde 60-centimeter telescoop die met grote snelheid nauwkeurig de hemel afspeurt.  Hoewel de Trappist-telescoop aan de rand van de Chileense Atacama-woestijn opgesteld staat, wordt ze volledig bediend vanuit een controlekamer in Luik. Trappist, een  Belgisch Zwitserse robot!

Waar vinden we de gerobotiseerde kijkers? Als we op de wereldbol kijken vinden we ze in twee “banden”. Twee “banden” N-Z.     (Hawaii-Canarische eilanden en Chili-Zuid Afrika – Australië). Taken kunnen worden overgenomen door telescopen die in het netwerk zitten en tijd “open” hebben. Een mogelijk scenario:

 Telescoop A observeert een supernova

Telescoop A lanceert een vraag om over te nemen.

Telescoop B maakt melding van  een probleem met de spectrometer en past.

Telescoop x (op een andere latitude) heeft ruimte in de planning, neemt over en stuurt, via een digitaal bestand, de waarnemingsresultaten door aan telescoop A.

 Machines gaan volledig autonoom de waarnemingen (meestal is dat een opeenstapeling van ultrasaaie, repetitieve handelingen) aan een schrikbarend tempo uitvoeren.

 18 maart 2008, Berkley, California. 11:13:06 PM, een SMS-je…..Een bericht dat een burst van gammastraling de aarde bereikt had om 11:12:49 (17 seconden vroeger). Ergens, achter de Melkweg, was een massieve ster ingestort en werd omgevormd tot een zwart gat. De vrijgekomen energie is gekend als een GRB. Niemand had naar de astronoom gebeld.  PAIRITEL zette de boel in beweging. Joshua Bloom had een systeem opgezet voor de PAIRITEL-telescoop (1,3m Peters Automated Infrared Imaging Telescope in Arizona). Nasa’s SWIFT maakt een waarneming en stuurt dit één op één door naar PAIRITEL. PAIRITEL ontvangt van SWIFT de waargenomen gegevens en gaat meteen de telescoop uitrichten op deze coördinaten. Tegelijkertijd stuurt een “machine” een SMS naar de astronoom. Welkom bij de “snelle pas” van de geautomatiseerde sterrenkunde!

 Geautomatiseerde telescopen die autonoom ontdekkingen doen? Robot-telescopen kunnen vandaag de dag communiceren met elkaar, Ze zitten verbonden in digitale netwerken. Ze bevestigen elkanders waarnemingen, follow-ups, etc. Nieuwe technologieën vragen dat robot-telescopen nog slimmer gaan worden en zelf nieuwe ontdekkingen gaan doen.  Nieuwe robot-telescopen maken de astronoom overbodig. Ze zijn sneller, efficiënter, goedkoper   (of we dit leuk vinden of niet…..). Eerlijk zijn? De evolutie die wij al meegemaakt hebben toont aan dat stilstand achteruitgang is. Oculairs zijn tegenwoordig al ingeruild voor CCD-sensoren. Software en hardware doen nu al de taken die nog niet zo lang geleden “verstand” nodig hadden. Autonoom waarnemingen doen? Autonoom ontdekkingen doen? Helemaal “machinaal”? JAWEL, het kan! Een voorbeeldje over hoe een robot “iets” kan ontdekken: Neem een robottelescoop die non-stop opnames maakt: SpaceWatch, op zoek naar NEAR EARTH OBJECTS. Dat ding maakt non-stop opnames van de hemel en gaat dan z’n maat inschakelen: De blinkcomparitor! De Blinkcomparitor is een heel vernuftige detector die op verschillende opnames gaat kijken naar verschuivingen. Het is een instrument waarmee meerdere opnamen van een object of van een bepaald hemelgebied met elkaar kunnen worden vergeleken. De blinkcomparator wisselt fotografische platen snel achter elkaar af, waardoor kleine veranderingen in het beeldveld zichtbaar worden. Dit zijn nog de “man-operated” devices, m.a.w. doe-het-zelf! Wat zie je door een BC? We lieten een simulatie zien.  Ja, je kan deze taken overlaten aan machines, Heel fijn getrimde sensoren merken de minste verschuiving in: plaats, helderheid en kleur, etc. Een ander voorbeeld is de 48 inch Oshin Schmidt camera op Mount Palomar.Deze kijker speurt in het kader van Near Earth Objects naar mogelijk gevaarlijke planetoïden. Non-stop opnames maken. Vergelijken met opnames van eerdere runs met behulp van het blinkcomparitor-systeem.

Doelstellingen van robottelescopen: diep uitgewerkte planningen maken dat elke nacht optimaal waargenomen kan worden. Er gaat geen tijd verloren. Je kan waarnemingstijd “huren”. Je kan zelf experimenten doorvoeren. Zelf opnames maken. En natuurlijk: de rekening betalen! Wie kan er gebruik van maken? Allereerst natuurlijk de professionele astronoom. Sommige waarnemingen zijn gewoon niet doenbaar en vragen om automatisatie. Ook de amateur die eens “iets “ anders wil kan gebruik maken van een professionele infrastructuur. En waren blijven wij? Eerst en vooral: bedenk dat robots ingezet worden voor taken die ze sneller, beter en efficiënter kunnen doen dan de mens. Er naast de geautomatiseerde sterrenkunde nog altijd een hele boterham overblijft voor de beroepsastronoom. Het “veldwerk”-gevoel blijft bestaan ondanks het gegeven dat zelfs  op amateurniveau robotica zijn intrede heeft gedaan. We blijven genieten van de nacht. Dank zij geautomatiseerde kijkers kunnen we op één enkele nacht:

1. Veel meer zien.
2. Veel meer beelden maken.
3. Meer tijd te besteden aan intensievere waarnemingen.
4. Dingen waarnemen die vroeger buiten ons bereik lagen.

 Robotische systemen zijn complex opgebouwd rond subsystemen. Ze kunnen zelfstandig wisselen van CCD- focuser – weerdetectie – etc. Ze opereren onder “open loop” of “closed loop”.“Open loop” wil zeggen dat de telescoop zichzelf uitricht, data verzameld zonder te verifiëren of alles IO is. Een “closed loop” garandeert een bewezen waarneming, dank zij een hele range van encoders, error-databanken, evaluaties. We bekeken verschillende instellingen die robot-tijd aanbieden, wat je kan verwachten en zelfs wat je er voor moet betalen. Tegen het einde van de presentatie kenden we het verschil tussen “geautomatiseerde” kijkers en “robotische” kijkers en weten we dat de mens (in deze als astronoom) nog steeds zijn deel voor de kiezen heeft, ook al zijn robots goedkoper en efficiënter!                                                                  

Verslag van de kijkavond 27 januari 2012:

Ondanks het feit dat de weerberichten regen voorspelden voor de late nacht, ondanks het feit dat het nog net niet aan het vriezen was, het was veelbelovend. Jo was als eerste aangekomen en belde om te informeren of er nog beweging te verwachten was. En ja……er was beweging!  Dirk was als eerste paraat met zijn kijker. Dirk is sinds kort de trotse eigenaar van een 20 cm Newton op een Dobson-montering. Er werd het één en andere uitgelijnd en uitgelegd en daarna gekeken naar de maan, naar de Orionnevel en andere objecten. Dirk had een totaal uitgedachte opstelling in het veld. De kijker netjes op een grondplaat, een petieter met zijn laptop waarop Stellarium liep. Heel didactisch en zeker een hulp bij het vinden van objecten.   We kregen van Dirk een demonstratie over de manier hoe deze kijker zich laat sturen. Het blijkt dat elke kijker zijn eigen eigenschappen heeft en dat de basisprincipes omzeggens gelijk zijn, maar de sturing toch anders kan zijn.Lambert arriveerde later op de avond en net na zijn aankomst betrok de hemel. Het zou voor de verdere avond niet meer helemaal open trekken. Voortdurende sluiers van bewolking maakten dat beslist werd de Cassegrain niet op te stellen. Het zou niet veel opleveren.  Voortgaand op de woorden van Paul; “ ’t was niet lang, maar ik vind deze kijkavond toch geslaagd!” concluderen we dat het toch goed was. Wel jammer dat de voorspelde winterprik pas over enkele dagen zijn intrede doet. Nog heel even en dan………. Kunnen we knallen!              Dank aan Dirk en alle aanwezigen.

Winter, witte landschappen, altijd iets aparts. Franky vond een paar uurtjes vrije tijd en trok er met zijn camera op uit. Hij maakte een 50-tal opnames in de buurt van het planetenpad en stuurde enkele beelden door: